Specjalista ds. zgodności: obowiązki, umiejętności, ścieżka kariery
Specjalista ds. compliance (strong) dba o to, by firma przestrzegała przepisów prawa, wytycznych organów nadzorczych oraz własnych regulacji wewnętrznych, a także wykrywa naruszenia, zanim zrobi to organ nadzorczy. W Polsce rola ta ma największe znaczenie w bankach, instytucjach płatniczych i ubezpieczycielach nadzorowanych przez KNF, jednak ustawa o sygnalistach z 2024 r. sprawiła, że kwestie compliance stały się istotne również dla wielu zwykłych pracodawców.
Czym właściwie zajmuje się specjalista ds. compliance przez cały tydzień?
Praca ta ma zarówno stały rytm, jak i element nieprzewidywalny. Stałą częścią jest monitorowanie: zapoznajesz się z nowymi przepisami krajowymi i unijnymi, stanowiskami i zaleceniami KNF, a następnie decydujesz, które z nich wpływają na sposób funkcjonowania Twojej firmy. Następnie aktualizujesz procedury wewnętrzne, wyjaśniasz zmiany kierownictwu i po kilku miesiącach sprawdzasz, czy pracownicy faktycznie się do nich stosują.
Typowy tydzień specjalisty ds. zgodności w instytucji finansowej obejmuje:
- weryfikację nowego produktu lub kampanii marketingowej przed jej uruchomieniem, na przykład sprawdzanie informacji dla konsumentów lub opisu ryzyka,
- prowadzenie rejestru konfliktów interesów, rejestru prezentów i korzyści oraz listy osób posiadających dostęp do informacji poufnych,
- przeprowadzanie oceny ryzyka zgodności oraz planu monitorowania, a następnie testowanie próby transakcji lub dokumentów pod kątem zgodności z tym planem,
- przygotowywanie kwartalnego raportu dotyczącego ryzyka zgodności dla zarządu i rady nadzorczej,
- szkolenie pracowników, od krótkich modułów e-learningowych po warsztaty dla sieci sprzedaży,
- odpowiadając na pytania ze strony firmy, od „czy możemy przyjąć tego klienta?” po „czy mogę przyjąć to zaproszenie na konferencję?”.
Nieprzewidywalnym elementem są zdarzenia: zgłoszenie od sygnalisty, skarga ujawniająca problem systemowy, kontrola organu nadzorczego lub zapytanie od GIIF (Generalnego Inspektora Informacji Finansowej). Mogą one zająć cały tydzień.
Specjalista ds. zgodności, specjalista ds. compliance czy specjalista ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy: czym różnią się te stanowiska?
Polscy pracodawcy używają tych tytułów dość swobodnie, ale w ogłoszeniach o pracę widać pewną prawidłowość. Specjalista ds. compliance (specjalista ds. zgodności) wykonuje następujące zadania: przeglądy, testy, rejestrację i szkolenia. Specjalista ds. zgodności odpowiada za tę funkcję, zatwierdza polityki i składa sprawozdania zarządowi. W większych grupach kapitałowych nad nimi stoi dyrektor ds. zgodności (Chief Compliance Officer), często mający bezpośredni dostęp do rady nadzorczej.
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy (AML) to odrębna ścieżka, która pokrywa się z compliance. Analitycy KYC i AML weryfikują klientów, sprawdzają ich pod kątem list sankcyjnych oraz badają podejrzane transakcje, a w wielu bankach i firmach z branży fintech pracują w dedykowanym dziale ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy. Inspektor ochrony danych to z kolei zupełnie inna rola, posiadająca własny wpis w klasyfikacji zawodów.
W tej klasyfikacji, KZiS, nie ma oddzielnego kodu dla stanowiska ogólnego specjalisty ds. zgodności. Jedynym wpisem zawierającym słowo „compliance” w nazwie jest 252907 – specjalista ds. prawnych i zgodności w zakresie cyberbezpieczeństwa. Pracodawcy muszą zatem wybrać kod najbardziej zbliżony do danego stanowiska, a nazwa stanowiska w umowie ma mniejsze znaczenie niż zakres obowiązków w niej określony.
Z jakimi przepisami będzie miał do czynienia specjalista ds. zgodności w Państwa sektorze?
Banki, instytucje płatnicze i firmy inwestycyjne
To właśnie w tych obszarach zgodność z przepisami jest najbardziej rozwinięta. KNF oczekuje od banków prowadzenia jednostki ds. zgodności w ramach systemu kontroli wewnętrznej opisanego w Rekomendacji H. Będziesz pracować w oparciu o Prawo bankowe, ustawę z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, przepisy MiFID II, jeśli firma oferuje usługi inwestycyjne, oraz DORA – unijne rozporządzenie w sprawie cyfrowej odporności operacyjnej, które obowiązuje od stycznia 2025 r. Instytucje płatnicze i firmy z branży fintech muszą dodatkowo przestrzegać zasad systemów kartowych Visa i Mastercard.
Ubezpieczyciele
Zasady Solvency II wymagają od ubezpieczycieli posiadania funkcji ds. zgodności, a znaczna część codziennej pracy dotyczy dystrybucji produktów: sposobu sprzedaży polis, szkolenia doradców, rozpatrywania skarg oraz zarządzania konfliktami interesów z agentami.
Przedsiębiorstwa niefinansowe
Poza sektorem finansowym czynnikiem wyzwalającym jest zazwyczaj konkretna ustawa. Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów nakłada na pracodawców zatrudniających co najmniej 50 osób obowiązek prowadzenia wewnętrznej procedury zgłaszania nieprawidłowości, a także wyznacza osobę odpowiedzialną za przyjmowanie zgłoszeń, prowadzenie rejestru i podejmowanie działań następczych. Inne typowe obszary to prawo konkurencji i prawo konsumenckie egzekwowane przez UOKiK, programy antykorupcyjne, weryfikacja partnerów biznesowych pod kątem sankcji oraz systemy zarządzania oparte na normach ISO 37301 (zgodność z przepisami) lub ISO 37001 (przeciwdziałanie przekupstwu). Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy ma również zasięg wykraczający poza banki, obejmując na przykład biura rachunkowe i agencje nieruchomości, które muszą posiadać własne procedury.
Jak zostać specjalistą ds. zgodności?
Nie ma żadnej licencji ani jednego wymaganego wykształcenia. Dominują absolwenci prawa, a ogłoszenia o pracę często wymagają dyplomu prawniczego, ale ekonomiści, absolwenci finansów i byli audytorzy wewnętrzni również sprawdzają się w roli specjalistów ds. zgodności. W przypadku stanowisk kierowniczych w organizacjach o silnym zapleczu prawnym tytuł radcy prawnego lub adwokata stanowi atut, choć rzadko jest formalnym wymogiem.
Obecnie najpopularniejszą ścieżką kariery jest droga przez dział przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML). Centra usług wspólnych oraz banki w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Łodzi i Katowicach zatrudniają analityków KYC znających dobrze język angielski, a po pewnym czasie pracy w obszarze weryfikacji klientów wielu z nich przechodzi na stanowisko specjalisty ds. zgodności. Inna ścieżka prowadzi z audytu wewnętrznego, zarządzania ryzykiem lub działu prawnego, gdzie już zajmujesz się przepisami i mechanizmami kontroli.
Studia podyplomowe są popularnym sposobem na uzupełnienie braków. Przykładami są kierunki „Compliance w organizacji” na Uniwersytecie Ekonomicznym we Wrocławiu oraz „Analityk compliance i AML” w Akademii Leona Koźmińskiego. Międzynarodowe certyfikaty wydawane przez International Compliance Association (ICA) oraz certyfikat CAMS przyznawany przez ACAMS są uznawane na stanowiskach związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy, zwłaszcza w bankach i firmach płatniczych o kapitale zagranicznym.
Jakich umiejętności naprawdę szukają pracodawcy?
Podstawową umiejętnością jest przełożenie przepisu na procedurę, którą pracownik oddziału lub menedżer produktu może zastosować bez pomocy prawnika. Oznacza to pisanie jasnym językiem polskim, sprowadzanie języka prawniczego do konkretnych kroków oraz wiedzę o tym, która część ustawy faktycznie zmienia proces. Pracodawcy sprawdzają to podczas rozmów kwalifikacyjnych, prosząc o streszczenie przepisu lub skomentowanie projektu polityki.
Kolejnym elementem jest strukturalna ocena sytuacji. Specjalista ds. zgodności opracowuje oceny ryzyka, wybiera próbki do badań, dokumentuje ustalenia i broni ich, gdy firma nie zgadza się z jego opinią. Do standardowych wymagań należą doświadczenie w pracy z systemami informacji prawnej, takimi jak LEX czy Legalis, biegła znajomość programu Excel oraz umiejętność sporządzania raportów dla zarządu. W większości ogłoszeń pojawia się wymóg znajomości języka angielskiego na poziomie B2 lub C1, ponieważ polityki grupowe, wytyczne organów regulacyjnych i materiały UE są często sporządzane w języku angielskim.
Wreszcie jest jeszcze kwestia, którą ogłoszenia określają jako „wysokie standardy etyczne”. W praktyce oznacza to odmowę wobec dyrektora ds. sprzedaży, gdy produkt nie spełnia przepisów, i zrobienie tego w sposób, który pozwoli utrzymać dobre relacje, ponieważ w następnym miesiącu będziesz potrzebować współpracy tego dyrektora.
Ile zarabia specjalista ds. zgodności?
Analitycy ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML) i identyfikacji klientów (KYC) na poziomie podstawowym, zwłaszcza w centrach usługowych, zarabiają zazwyczaj około średniej krajowej. Specjalista ds. zgodności z kilkuletnim stażem w banku lub firmie ubezpieczeniowej zarabia powyżej średniej krajowej, a doświadczony specjalista ds. zgodności, który kieruje tym działem, wyraźnie powyżej niej. Kierownicy działów zgodności w dużych bankach i międzynarodowych grupach zarabiają znacznie powyżej tej średniej, na poziomie porównywalnym z innymi kierownikami wyższego szczebla ds. prawnych i ryzyka.
Co wpływa na wysokość wynagrodzenia:
- Sektor: banki i firmy inwestycyjne płacą więcej niż ubezpieczyciele, a obie te grupy zazwyczaj oferują wyższe wynagrodzenia niż firmy spoza sektora finansowego, które dopiero budują system zgodności od podstaw.
- Zakres odpowiedzialności: formalna odpowiedzialność za przeciwdziałanie praniu pieniędzy (AML) lub podległość bezpośrednio radzie nadzorczej wiąże się zarówno z wyższym wynagrodzeniem, jak i większym ryzykiem osobistym.
- Lokalizacja: W Warszawie skupiają się instytucje podlegające regulacjom i oferują najwyższe wynagrodzenia; za nią plasują się ośrodki regionalne.
- Języki: Znajomość niemieckiego lub francuskiego oprócz angielskiego otwiera możliwości zatrudnienia w centrach usługowych zagranicznych grup kapitałowych.
- Tytuł zawodowy i certyfikaty: radca prawny, adwokat, certyfikaty ICA lub CAMS pomagają w negocjacjach dotyczących stanowisk kierowniczych.
Niezależność, presja i wypalenie zawodowe: co jest trudnego w pracy w dziale compliance?
Specjalista ds. zgodności otrzymuje wynagrodzenie od tej samej organizacji, której działania czasami musi powstrzymywać. Dobrzy pracodawcy chronią tę niezależność poprzez bezpośrednią linię raportowania do zarządu i rady nadzorczej. W słabszych strukturach możesz czuć się jak osoba, której wszyscy unikają, a ta izolacja jest jednym z głównych powodów, dla których ludzie odchodzą z działu zgodności.
Obciążenie pracą pojawia się również falami, nad którymi nie masz kontroli. Nowe rozporządzenie UE, kontrola KNF lub poważna sprawa zgłoszona przez sygnalistę mogą podwoić liczbę godzin pracy na kilka miesięcy. Dochodzenia są emocjonalnie wyczerpujące, ponieważ dotyczą współpracowników, a czasem nawet ich kariery. Osoby, które utrzymują się w tej branży, wyznaczają jasne granice, dokumentują wszystko i traktują „nie” jako opinię zawodową, a nie osobisty konflikt.
Dokąd może zaprowadzić cię kariera w dziedzinie zgodności z przepisami?
Klasyczna ścieżka kariery prowadzi od analityka przez specjalistę, specjalistę ds. zgodności aż do kierownika działu zgodności. Często zdarza się, że pracownicy przechodzą do innych działów: zarządzania ryzykiem, audytu wewnętrznego, spraw regulacyjnych, ochrony danych lub sprawozdawczości ESG. Niektórzy specjaliści ds. zgodności dołączają do organu regulacyjnego, ponieważ KNF regularnie rekrutuje osoby z doświadczeniem w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML) i kontroli.
Umiejętności w zakresie danych stają się prawdziwym czynnikiem wyróżniającym. Monitorowanie transakcji, weryfikacja sankcji i sprawozdawczość w zakresie zgodności opierają się na danych, a specjaliści, którzy potrafią samodzielnie wyszukiwać informacje, pracują szybciej niż ci, którzy czekają na pomoc działu IT. Niektórzy przechodzą całkowicie na stanowiska analityków danych w zespołach ds. ryzyka i zgodności, a projekty związane z zarządzaniem danymi łączą pracowników działu zgodności z inżynierami danych, którzy tworzą mapy pochodzenia danych i mechanizmy kontroli dostępu. Aby dowiedzieć się, czego obecnie oczekują pracodawcy, przejrzyj aktualne ogłoszenia z obszaru zgodności z przepisami i sprawdź, jak opisać projekty regulacyjne w CV dla specjalistów z branży prawniczej.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące specjalistów ds. zgodności
Czy trzeba być prawnikiem, aby pracować jako specjalista ds. zgodności?
Nie. Dyplom z prawa to najczęstsze wykształcenie, a wiele ogłoszeń o pracę wymienia właśnie ten kierunek, jednak w dziale compliance pracują również ekonomiści, absolwenci finansów oraz byli audytorzy. Pracodawcy sprawdzają przede wszystkim, czy potrafisz zapoznać się z przepisami, przełożyć je na procedury i uzasadnić swoją ocenę. Profesjonalny tytuł prawniczy jest pomocny głównie w przypadku stanowisk kierowniczych w organizacjach, w których przepisy prawne odgrywają kluczową rolę.
Jaka jest różnica między compliance a AML?
Compliance obejmuje ogólną zgodność organizacji z przepisami prawa, wytycznymi organów nadzorczych oraz regulaminami wewnętrznymi. AML to wyspecjalizowany obszar skupiający się na zapobieganiu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu zgodnie z ustawą z dnia 1 marca 2018 r.: due diligence klientów, monitorowanie transakcji oraz raportowanie do GIIF. W mniejszych firmach obie te dziedziny obsługuje jedna osoba; w bankach są to odrębne zespoły.
Które firmy muszą posiadać dział ds. zgodności z przepisami?
KNF wymaga od banków prowadzenia działu ds. zgodności z przepisami, a dyrektywa Solvency II nakłada ten obowiązek na ubezpieczycieli. Firmy inwestycyjne i instytucje płatnicze również mają obowiązki w zakresie zgodności z przepisami. Poza sektorem finansowym nie ma ogólnego obowiązku, ale ustawa o sygnalistach wymaga od pracodawców zatrudniających co najmniej 50 osób prowadzenia wewnętrznego systemu zgłaszania nieprawidłowości, co wiele firm powierza działowi ds. zgodności z przepisami.
Czy compliance to dobra ścieżka kariery dla absolwenta prawa?
Tak, jeśli wolisz stosować prawo w praktyce biznesowej niż prowadzić sprawy sądowe. Praca w dziale zgodności zapewnia stałe godziny pracy w porównaniu z praktyką procesową, duże zapotrzebowanie w sektorze finansowym oraz jasną ścieżkę awansu na stanowiska kierownicze. W zamian za to oznacza to mniej pracy w sądzie, a więcej projektowania procesów, szkoleń i sporządzania raportów. Dobra znajomość języka angielskiego jest niemal niezbędna do rozwoju w tej dziedzinie.
Który certyfikat jest najbardziej przydatny dla specjalisty ds. zgodności?
To zależy od sektora. Na stanowiskach związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy w bankach i firmach z branży fintech powszechnie uznawane są dyplomy ICA oraz certyfikat CAMS. W przypadku ogólnego compliance popularnym wyborem są polskie studia podyplomowe poświęcone tej dziedzinie. W firmach niefinansowych wiedza na temat systemów zarządzania ISO 37301 i ISO 37001 jest często ceniona bardziej niż konkretny certyfikat.
org”,
„@type”: „Zawód”,
„name”: „Specjalista ds. zgodności (compliance officer)”,
„occupationalCategory”: „KZiS 2025: brak osobnego kodu dla ogólnego specjalisty ds. zgodności”
}