Specjalista ds. gospodarki wodnej: obowiązki i ścieżka kariery
Specjalista ds. gospodarki wodnej podejmuje decyzje lub doradza w kwestiach poboru, odprowadzania i ochrony wody: przygotowuje lub wydaje pozwolenia wodnoprawne, oblicza przepływy oraz ocenia ryzyko powodziowe i suszowe. Większość stanowisk znajduje się w „Wody Polskie”, w samorządach lokalnych oraz w firmach konsultingowych zajmujących się ochroną środowiska. Wymagane jest wykształcenie techniczne oraz solidna znajomość Prawa wodnego.
Czym na co dzień zajmuje się specjalista ds. gospodarki wodnej?
Codzienna praca w dużym stopniu zależy od pracodawcy, ale zawsze kręci się wokół jednego pytania: czy tę wodę można pobierać, odprowadzać, spiętrzać lub przekierowywać i na jakich warunkach? Specjalista ds. gospodarki wodnej odpowiada na to pytanie albo jako urzędnik wydający decyzję, albo jako konsultant przygotowujący dokumentację, albo jako wewnętrzny ekspert dbający o to, by firma przestrzegała warunków pozwolenia.
W praktyce specjalista ds. gospodarki wodnej spędza dzień na analizowaniu rysunków technicznych ujść i przepustów, sprawdzaniu obliczeń hydrologicznych, porównywaniu inwestycji z planem gospodarowania wodami w dorzeczu, wizytach w terenie w celu obejrzenia rowu lub jazu oraz sporządzaniu decyzji lub opinii eksperckiej, która wytrzyma odwołanie. Praca biurowa dominuje, ale dni spędzane w terenie są częścią tej pracy, zwłaszcza w jednostkach nadzoru wodnego oraz podczas powodzi.
W odróżnieniu od ogólnego specjalisty ds. środowiska, specjalista ds. gospodarki wodnej zajmuje się dogłębnie jednym zasobem: jego ilością, jakością oraz zagrożeniami, jakie stwarza. Stanowisko to występuje również pod nazwą „specjalista ds. gospodarki wodnej”, a w ogłoszeniach Wody Polskie można spotkać takie stopnie zaszeregowania, jak: młodszy specjalista, specjalista, starszy specjalista i główny specjalista.
Gdzie można pracować: w „Wodach Polskich”, samorządzie lokalnym czy w prywatnej firmie?
Wody Polskie
Państwowe Gospodarstwo Wodne „Wody Polskie” (państwowy organ gospodarki wodnej) jest głównym podmiotem w polskiej gospodarce wodnej. Składa się z Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, 11 regionalnych zarządów gospodarki wodnej (RZGW), 50 zarządów zlewni oraz około 330 nadzorów wodnych. Wydaje zgody wodnoprawne, pobiera opłaty za usługi wodne, utrzymuje rzeki i budowle hydrotechniczne, przygotowuje dokumenty planistyczne oraz zajmuje się ochroną przeciwpowodziową.
Typowe stanowiska znajdują się w działach zajmujących się zgodami wodnoprawnymi, kontrolą wykorzystania wody, opłatami za wodę, inwestycjami oraz systemem informacji o gospodarce wodnej. Ogłoszenia zazwyczaj wymagają wyższego wykształcenia w zakresie gospodarki wodnej, inżynierii środowiska, ochrony środowiska, hydrologii lub prawa, co najmniej rocznego doświadczenia w danej dziedzinie oraz znajomości Prawa wodnego i Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA).
Samorząd lokalny
Urzędy miejskie i gminne zatrudniają pracowników ds. gospodarki wodnej, którzy zajmują się odprowadzaniem wody, niewielkimi projektami retencyjnymi, wodami opadowymi, kąpieliskami, domowymi oczyszczalniami ścieków oraz zadaniami związanymi z ochroną przeciwpowodziową. Praca ta łączy zadania administracyjne z koordynacją działań wykonawców zajmujących się czyszczeniem rowów lub odbudową przepustów. Jest to odpowiednia praca dla osób, które cenią sobie stabilne godziny pracy i bliski kontakt z lokalnymi sprawami.
Doradztwo, projektowanie i przemysł
Firmy konsultingowe zajmujące się inżynierią i ochroną środowiska przygotowują operaty wodnoprawne (dokumentację techniczną dołączaną do wniosku o pozwolenie wodnoprawne), analizy hydrologiczne i hydrauliczne, badania ryzyka powodziowego oraz raporty oddziaływania na środowisko. Zakłady przemysłowe, przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, elektrownie, kopalnie i zakłady przetwórstwa spożywczego zatrudniają specjalistów, którzy zarządzają własnymi pozwoleniami, zgłaszają wielkości poboru i zrzutu wody oraz uiszczają opłaty. W przemyśle często dzieli się zadaniami z inspektorem ds. środowiska zakładu oraz, coraz częściej, ze specjalistą ds. zrównoważonego rozwoju, który raportuje zużycie wody zgodnie ze standardami ESG.
Z jakimi przepisami i dokumentami pracuje specjalista ds. gospodarki wodnej?
To właśnie wiedza prawnicza odróżnia tę pracę od czysto inżynierskiej. Podstawą jest Prawo wodne z 2017 r., które ustanowiło Wody Polskie oraz obecny system pozwoleń wodnoprawnych i opłat. Oprócz tego będziesz korzystać z KPA, ustawy o ocenach oddziaływania na środowisko oraz, w niektórych regionach, z ustaw specjalnych, takich jak ustawa o rewitalizacji rzeki Odry.
Dokumenty, z którymi będziesz mieć do czynienia najczęściej, to między innymi:
- Zgody wodnoprawne: pozwolenia wodnoprawne, zgłoszenia wodnoprawne oraz ekspertyzy wodnoprawne dotyczące projektów, które mogą mieć wpływ na zbiorniki wodne.
- Operat wodnoprawny: część techniczna wniosku o pozwolenie, opisująca obiekt, przepływy, parametry zrzutu oraz oddziaływanie na zbiornik wodny.
- Opłaty za usługi wodne: opłaty za pobór wody, zrzut ścieków oraz zmniejszenie naturalnej retencji, obliczane przez Wody Polskie.
- Dokumenty planistyczne: plany gospodarowania wodami w dorzeczach, plany przeciwdziałania suszom oraz plany zarządzania ryzykiem powodziowym, wszystkie oparte na unijnej ramowej dyrektywie wodnej i dyrektywie powodziowej.
- Mapy zagrożenia powodziowego i ryzyka powodziowego: dostępne za pośrednictwem krajowego Hydroportalu i wykorzystywane przy ocenie projektów budowlanych na obszarach zagrożonych powodzią.
Działania, które zazwyczaj wymagają pozwolenia na korzystanie z wody, obejmują pobór wód powierzchniowych lub podziemnych, odprowadzanie ścieków lub wód opadowych, budowę tam i magazynowanie wody, trwałe osuszanie wykopów budowlanych, meliorację lub nawadnianie gruntów oraz wydobywanie żwiru lub piasku z koryt rzek. Pozwolenie może być również wymagane w przypadku ścieków przemysłowych odprowadzanych do kanalizacji miejskiej, jeśli zawierają one szczególnie szkodliwe substancje. Zakłady, których ścieki zawierają substancje chemiczne, takie jak farbarnie lub drukarnie zajmujące się regeneracją sit, muszą sprawdzić, czy ich zrzuty podlegają tym przepisom, co jest jednym z powodów, dla których drukarz sitowy w dużej drukarni przestrzega surowych zasad dotyczących wody płuczącej.
Jakiego wykształcenia oczekują pracodawcy?
Prawie każde ogłoszenie o pracę dla specjalisty ds. gospodarki wodnej wymaga wyższego wykształcenia. Najczęściej wymieniane kierunki to gospodarka wodna, inżynieria środowiska, budownictwo wodne lub hydrotechnika, melioracje, hydrologia, geografia fizyczna oraz ochrona środowiska. Działy administracyjne Wody Polskie zatrudniają również prawników, ponieważ sprawy dotyczące pozwoleń wodnych mają charakter postępowań administracyjnych.
Jeśli chcesz projektować obiekty hydrotechniczne, takie jak jazy, wały przeciwpowodziowe czy systemy odprowadzania wody deszczowej, oraz podpisywać rysunki, będziesz potrzebować uprawnień budowlanych w specjalności inżynierii wodnej. Przyznaje je regionalna izba inżynierów budownictwa po odbyciu praktyki zawodowej i zdaniu egzaminu państwowego. Większość specjalistów zajmujących się administracją i uzyskiwaniem pozwoleń nie potrzebuje tych uprawnień, ale w biurach projektowych otwierają one drogę do objęcia stanowisk kierowniczych.
Studenci inżynierii środowiska ze specjalizacją wodną są często zatrudniani jako stażyści w biurach projektowych, gdzie uczą się sporządzać operaty wodnoprawne oraz wykonywać proste obliczenia hydrologiczne. Jest to najczęstszy sposób na zdobycie jednego lub dwóch lat doświadczenia, którego wymagają pracodawcy publiczni.
Jakich narzędzi i umiejętności będziesz używać?
- GIS: QGIS lub ArcGIS do analizy zlewni, map pozwoleń i stref powodziowych. Umiejętności w zakresie GIS są wymieniane w wielu ogłoszeniach jako atut.
- Modelowanie hydrauliczne i hydrologiczne: HEC-RAS i podobne narzędzia w biurach konsultingowych przygotowujących analizy powodziowe oraz projekty przepustów lub mostów.
- CAD: AutoCAD lub Civil 3D do odczytywania i przygotowywania rysunków obiektów wodnych.
- Oprogramowanie biurowe: zaawansowana obsługa programu Excel do obliczeń przepływów i rozliczeń opłat, a także solidne umiejętności pisarskie przy sporządzaniu decyzji i opinii.
- Prawo jazdy kategorii B: często wymagane, ponieważ kontrole terenowe obejmują obszary wiejskie pozbawione transportu publicznego.
Umiejętności miękkie mają szczególne znaczenie dla specjalisty ds. gospodarki wodnej. Urzędnik musi wyjaśnić odmowę rolnikowi, deweloperowi i wójtowi w języku, który rozumieją, a także sporządzić uzasadnienie tak, aby wytrzymało ono weryfikację przed organem odwoławczym i sądem administracyjnym.
Jakie są warunki pracy podczas powodzi i suszy?
Przez większość roku specjalista ds. gospodarki wodnej pracuje w standardowych godzinach biurowych. Wyjątkiem jest zagrożenie powodziowe. Pracownicy zarządów zlewni i jednostek nadzoru wodnego uczestniczą wówczas w całodobowych dyżurach, obserwują poziomy wody, kontrolują wały przeciwpowodziowe i przekazują dane do centrów operacyjnych ochrony przeciwpowodziowej. Po powodzi we wrześniu 2024 r. w południowo-zachodniej Polsce ochrona przeciwpowodziowa i retencja stały się widocznym priorytetem, a specjaliści w tych dziedzinach mieli przed sobą długie tygodnie oceny szkód i pilnych napraw.
Susze wiążą się z innym rodzajem presji: większą liczbą wniosków o nawadnianie, konfliktami między użytkownikami oraz monitorowaniem niskich przepływów. Praca w terenie oznacza błoto, zmienne warunki pogodowe i czasami utrudniony dostęp, dlatego konieczna jest odpowiednia sprawność fizyczna i właściwa odzież, nawet jeśli główne miejsce pracy znajduje się w biurze w mieście.
Ile zarabia specjalista ds. gospodarki wodnej?
W „Wodach Polskich” i samorządach lokalnych wynagrodzenia na stanowiskach niższego szczebla wynoszą zazwyczaj około lub nieco powyżej krajowej płacy minimalnej, przy czym stopniowe podwyżki są powiązane z grupą zaszeregowania i stażem pracy. Doświadczeni główni specjaliści i kierownicy jednostek osiągają wynagrodzenia powyżej średniej krajowej, zwłaszcza w zarządach regionalnych w dużych miastach.
Firmy konsultingowe i przedsiębiorstwa branżowe oferują wyższe wynagrodzenia za ten sam poziom wiedzy, szczególnie w przypadku osób potrafiących samodzielnie przygotowywać kompletne operaty wodnoprawne oraz modele hydrauliczne. Specjaliści posiadający uprawnienia budowlane w zakresie inżynierii wodnej oraz osoby kierujące projektami przeciwpowodziowymi zarabiają znacznie powyżej średniej krajowej.
Na wysokość wynagrodzenia wpływają:
- Rodzaj pracodawcy: administracja publiczna zapewnia stabilność i przewidywalne awanse, urzędy miejskie wypłacają również trzynastkę, natomiast firmy prywatne oferują wyższe wynagrodzenie podstawowe.
- Region: oddziały w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i Gdańsku płacą więcej niż małe zarządy zlewniowe.
- Uprawnienia i umiejętności modelowania: uprawnienia budowlane oraz doświadczenie w pracy z programem HEC-RAS są rzadkością i dobrze wynagradzane.
- Godziny pracy: dyżury powodziowe i nadgodziny są dodatkowo wynagradzane lub rekompensowane czasem wolnym.
Jak wygląda kariera w gospodarce wodnej?
W administracji publicznej ścieżka kariery jest formalna: od młodszego specjalisty do specjalisty, starszego specjalisty i głównego specjalisty, a następnie kierownika wydziału, jednostki nadzoru wodnego lub zarządu zlewni. Awans zależy od doświadczenia oraz od spraw, które samodzielnie załatwiłeś.
Wielu specjalistów ds. gospodarki wodnej przechodzi między sektorami. Doświadczenie w wydawaniu pozwoleń jest cenione przez firmy konsultingowe, ponieważ dokładnie wiesz, co sprawdzają urzędnicy. Droga odwrotna, z konsultingu do administracji, przyciąga osoby pragnące stabilnych godzin pracy. Inne kierunki to zarządzanie ochroną środowiska w przemyśle, hydrologia w IMGW-PIB (Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy), projektowanie sieci wodociągowych i kanalizacyjnych oraz sprawozdawczość ESG dotycząca zużycia wody.
Czy gospodarka wodna to dziedzina z dobrymi perspektywami?
Popyt na specjalistów ds. gospodarki wodnej jest stały i rośnie. Zmiany klimatyczne powodują zarówno powodzie, jak i susze, prawo UE wymaga dobrego stanu jednolitych części wód, a Polska inwestuje w retencję, ochronę przeciwpowodziową i renaturyzację rzek. Wody Polskie i samorządy lokalne ogłaszają przez cały rok oferty pracy związane z gospodarką wodną, w tym w mniejszych miejscowościach, gdzie trudniej jest znaleźć kandydatów z odpowiednim wykształceniem.
Automatyzacja i sztuczna inteligencja pomagają w sprawdzaniu dokumentów, przetwarzaniu danych i modelowaniu, ale nie zastępują osoby, która podpisuje decyzję administracyjną lub odpowiada za projekt. Praca ta jest również powiązana z polskim prawem i lokalnymi uwarunkowaniami, więc niełatwo jest ją zlecić na zewnątrz. Jeśli porównujesz kilka dziedzin technicznych, sekcja ofert pracy na stronie epraceo.pl pokaże Ci aktualne oferty: oferty pracy w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
Często zadawane pytania
Czym zajmuje się specjalista ds. gospodarki wodnej w Wody Polskie?
W „Wodach Polskich” specjalista ds. gospodarki wodnej zazwyczaj prowadzi postępowania administracyjne w sprawie pozwoleń wodnoprawnych, sprawdza dokumentację przedkładaną przez inwestorów, kontroluje przestrzeganie warunków pozwoleń, oblicza opłaty za usługi wodne lub zajmuje się planowaniem i ochroną przeciwpowodziową. Dokładny zakres obowiązków zależy od działu. Kontrole terenowe i dyżury powodziowe są częścią pracy w zarządach zlewni i jednostkach nadzoru wodnego.
Jakie wykształcenie najlepiej sprawdzi się w przypadku specjalisty ds. gospodarki wodnej?
Najbardziej bezpośrednie kierunki to gospodarka wodna, inżynieria środowiska ze specjalizacją wodną, inżynieria hydrauliczna oraz melioracja. Akceptowane są również hydrologia, geografia fizyczna i ochrona środowiska. W przypadku stanowisk czysto administracyjnych związanych z obsługą zezwoleń opcją jest dyplom z prawa. Jeśli planujesz projektować obiekty hydrotechniczne, wybierz kierunek inżynierski, który pozwoli Ci później uzyskać uprawnienia budowlane.
Czy potrzebuję uprawnień budowlanych, aby pracować w sektorze gospodarki wodnej?
Nie, większość stanowisk w administracji, w dziale wydawania zezwoleń oraz w zakresie zgodności z przepisami środowiskowymi nie wymaga uprawnień budowlanych. Są one potrzebne tylko wtedy, gdy chcesz projektować lub nadzorować budowę obiektów hydrotechnicznych oraz podpisywać dokumentację jako projektant lub kierownik budowy. W firmach konsultingowych uprawnienia te stanowią dużą zaletę i często są warunkiem koniecznym do objęcia stanowisk kierowniczych.
Czym jest operat wodnoprawny?
Operat wodnoprawny to dokumentacja techniczna dołączana do wniosku o pozwolenie wodnoprawne. Opisuje on planowane wykorzystanie wody, związane z tym obiekty, parametry przepływów lub zrzutów oraz przewidywany wpływ na akwen. Jest on przygotowywany przez konsultantów lub wewnętrznych specjalistów i sprawdzany przez urzędników Wody Polskie przed wydaniem decyzji.
Czy praca specjalisty ds. gospodarki wodnej to praca biurowa?
W większości tak, ale nie całkowicie. Pozwolenia, analizy i raporty przygotowuje się w biurze, natomiast kontrole, wizyty w terenie i obowiązki związane z powodzią wymagają pracy na zewnątrz. Udział pracy w terenie jest największy w jednostkach nadzoru wodnego, a najmniejszy w działach planowania. Należy liczyć się z okazjonalną pracą w niekorzystnych warunkach pogodowych oraz nieregularnymi godzinami pracy w okresie zagrożenia powodziowego.
org”,
„@type”: „Zawód”,
„name”: „Specjalista ds. gospodarki wodnej (specjalista ds. ”,
„occupationLocation”: {
„@type”: „Kraj”,
„name”: „Polska”
},
„skills”: „Prawo wodne i Kodeks postępowania administracyjnego, pozwolenia wodnoprawne i operat wodnoprawny, obliczenia hydrologiczne i hydrauliczne, GIS (QGIS, ArcGIS), modelowanie w programie HEC-RAS, AutoCAD lub Civil 3D, sporządzanie decyzji administracyjnych i opinii eksperckich”,
„responsibilities”: „Prowadzenie lub przygotowywanie postępowań w sprawie pozwoleń wodnoprawnych, Sprawdzanie dokumentacji technicznej obiektów wodnych, Kontrola zgodności z pozwoleniami wodnoprawnymi, Obliczanie opłat za usługi wodne, Udział w opracowywaniu planów zagospodarowania dorzeczy, planów przeciwdziałania suszom i planów ochrony przeciwpowodziowej, Kontrole terenowe i dyżury powodziowe”,
„educationRequirements”: „Wyższe wykształcenie w zakresie gospodarki wodnej, inżynierii środowiska, inżynierii hydraulicznej, melioracji, hydrologii, geografii, ochrony środowiska lub prawa. ”,
„kategoria zawodowa”: „KZiS 2133 (najbliższa grupa, brak dedykowanego kodu KZiS)”
}