Technik robotyki: umiejętności, egzaminy i kariera
Technik robotyki (kod KZiS 311413) zajmuje się montażem, uruchamianiem, programowaniem i konserwacją robotów przemysłowych oraz komórek robotycznych. Kształcenie w tym kierunku odbywa się w ramach pięcioletniego technikum lub kursu zawodowego, a jego zwieńczeniem jest zdanie egzaminów ELM.07 i ELM.08. W ogłoszeniach o pracę prawdziwą walutą jest praktyczne doświadczenie w pracy z robotami marek FANUC, KUKA, ABB lub Yaskawa.
Czym zajmuje się technik robotyki w fabryce?
Komórka robotyczna to ramię robota wraz z całym otoczeniem: chwytak lub palnik spawalniczy, przenośniki, czujniki, system wizyjny, ogrodzenia bezpieczeństwa i kurtyny świetlne, a także sterownik PLC, który kieruje pracą całej stacji. Technik robotyki to osoba, która dba o sprawne działanie tego zestawu. W typowym dniu oznacza to reagowanie na zatrzymanie komórki, odczytanie komunikatu alarmowego na panelu programującym, ustalenie, czy przyczyna leży po stronie mechanicznej, elektrycznej czy w programie, oraz przywrócenie produkcji.
Resztę zmiany wypełniają zaplanowane prace. Tworzysz kopie zapasowe programów robotów i ustawień systemu wizyjnego zgodnie z procedurą, wymieniasz zużyte kable, chwytaki i przyssawki, sprawdzasz smarowanie i skrzynie przekładniowe, ponownie kalibrujesz punkt środkowy narzędzia po kolizji oraz korygujesz trajektorie, gdy nowa partia części jest nieco inaczej ułożona w uchwycie. W komórkach spawalniczych wraz z inżynierem procesowym dostosowujesz również pozycje palników i parametry spawania.
Programowanie stanowi większą lub mniejszą część obowiązków w zależności od pracodawcy. Na stanowisku związanym z konserwacją głównie modyfikuje się istniejące programy: zmienia się jakiś element, dodaje warunek oczekiwania, skraca cykl. W firmie zajmującej się integracją systemów pisze się od podstaw programy dla nowych komórek produkcyjnych, testuje je w symulacji i wdraża w zakładzie klienta.
ELM.07 i ELM.08: formalna ścieżka kariery w robotyce
Technik robotyki to stosunkowo nowy zawód w polskim systemie kształcenia zawodowego, umieszczony na poziomie V Polskiej Ramy Kwalifikacji (PRK). Uzyskanie tytułu wymaga zdania dwóch egzaminów państwowych organizowanych przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną (OKE) oraz ukończenia szkoły średniej:
| Kwalifikacja | Zadania zawodowe |
|---|---|
| ELM.07 Montaż, uruchamianie i obsługa systemów robotyki | Montaż urządzeń i systemów robotyki, ich uruchamianie i obsługa |
| ELM.08 Eksploatacja i programowanie systemów robotyki | Programowanie urządzeń i systemów robotyki, ich eksploatacja w produkcji, diagnostyka i konserwacja |
Typową ścieżką prowadzącą do zawodu technika robotyki jest pięcioletnie technikum. Przedmioty zawodowe obejmują technologię mechaniczną i projektowanie w robotyce, elektrotechnikę i elektronikę, programowanie robotów, projektowanie wspomagane komputerowo, zastosowania robotyki oraz projektowanie systemów sterowania robotami. Uczniowie odbywają praktyki w zakładach produkcyjnych lub firmach zajmujących się automatyką, a niektóre szkoły oferują dodatkowo kursy przygotowujące do uzyskania certyfikatu elektrycznego G1 do 1 kV. Osoby dorosłe mogą zdobyć te same kwalifikacje w ramach kwalifikacyjnego kursu zawodowego (państwowego kursu zawodowego).
Zawód ten jest zbliżony do zawodów technika mechatronika i technika automatyka, a osoby z tym wykształceniem konkurują o te same stanowiska pracy. Technik mechatronik posiada szerszą wiedzę z zakresu mechaniki i elektrotechniki, podczas gdy technik robotyki specjalizuje się bardziej w programowaniu robotów i zastosowaniach robotyki. Osoby, które chcą projektować komórki robocze, a nie zajmować się ich serwisowaniem, zazwyczaj kontynuują studia inżynierskie na kierunku automatyka i robotyka.
Marki robotów, oprogramowanie i certyfikaty wymagane przez pracodawców
W polskich ogłoszeniach o pracę dla programistów robotów i techników konserwacji robotów bezpośrednio wymienia się nazwy marek. Najczęściej pojawiają się FANUC, KUKA i ABB, a następnie Yaskawa (Motoman). Każda marka ma własny sterownik, panel programujący i język programowania, więc doświadczenie z jedną marką nie przekłada się automatycznie na inną, chociaż logika punktów, ram i narzędzi jest wszędzie taka sama.
Wymagania, które powtarzają się najczęściej, to:
- Programowanie robotów online za pomocą panelu programującego przynajmniej jednej z głównych marek.
- Narzędzia do programowania offline i symulacji, takie jak FANUC Roboguide, KUKA.Sim lub ABB RobotStudio.
- Podstawowa znajomość sterowników PLC, najczęściej Siemens TIA Portal, ponieważ robot zawsze współpracuje ze sterownikiem komórki produkcyjnej.
- Znajomość systemów bezpieczeństwa: sterowników PLC bezpieczeństwa, kurtyn świetlnych, wyłączników drzwiowych, monitorowania bezpiecznej prędkości i stref bezpieczeństwa.
- Certyfikat elektryczny G1 z zakresem eksploatacji (E), który jako obowiązkowy wymóg podają zwłaszcza działy utrzymania ruchu.
- Umiejętność czytania schematów elektrycznych i pneumatycznych oraz umiejętności naprawy mechanicznej chwytaków i uchwytów.
- Znajomość języka angielskiego do pracy z instrukcjami obsługi oraz, w przypadku integratorów, prawo jazdy kategorii B i gotowość do podróży służbowych.
Szkolenia producenta, prowadzone przez producentów robotów i ich partnerów szkoleniowych, są bardzo cenione w CV, ponieważ potwierdzają, że kandydat pracował na rzeczywistym sterowniku danej marki. Pracodawcy często pokrywają koszty tych szkoleń po zatrudnieniu pracownika.
Konserwacja czy uruchamianie: dwa różne zawody pod jedną nazwą
Technik robotyki może znaleźć się w dwóch bardzo różnych środowiskach pracy i warto dokonać świadomego wyboru.
Konserwacja w zakładzie produkcyjnym
W ramach utrzymania ruchu (maintenance) pracujesz w jednej fabryce, zazwyczaj w branży motoryzacyjnej, AGD, opakowaniowej lub spożywczej. Produkcja trwa przez całą dobę, więc powszechne są systemy zmianowe, w tym system czterozmianowy z dwunastogodzinnymi zmianami. W tej pracy liczy się szybkość diagnozy: każda minuta przestoju linii kosztuje, a to na ciebie wszyscy czekają. W zamian masz stałą lokalizację, stabilny zespół i przewidywalne dojazdy do pracy.
Uruchomienie u integratora systemów
Integratorzy projektują i budują komórki robotyczne dla klientów, a następnie instalują je w zakładzie klienta. Programiści spędzają tam znaczną część roku na delegacjach (podróżach służbowych), często za granicą w innych krajach europejskich, i pracują długie godziny w ostatnich tygodniach przed przekazaniem projektu. Wynagrodzenie obejmuje nadgodziny i dodatki za podróże, a w krótkim czasie można zapoznać się z wieloma branżami i technologiami. Kosztem jest czas spędzony z dala od domu oraz presja związana z ustalonymi terminami.
Warunki pracy i bezpieczeństwo w otoczeniu robotów
Hale fabryczne są hałaśliwe, a w zależności od procesu pracy może się ona odbywać w pobliżu oparów spawalniczych, farb lub płynów chłodzących. Praca wymaga wchodzenia do komór spawalniczych, klękania przy uchwytach, podnoszenia chwytaków i narzędzi oraz długotrwałego przebywania w pozycji stojącej. Obuwie ochronne, ochronniki słuchu oraz, w pobliżu komór spawalniczych, okulary ochronne stanowią standardowe wyposażenie.
Głównym zagrożeniem jest nieoczekiwany ruch robota. Roboty przemysłowe są wystarczająco szybkie i silne, by poważnie zranić człowieka, dlatego dostęp do komory jest kontrolowany za pomocą blokad i procedur. Dobry technik robotyki nigdy nie omija wyłącznika drzwiowego „na chwilę” i zawsze stosuje procedurę blokady przed wejściem do komory. Pracodawcy sprawdzają takie podejście podczas rozmów kwalifikacyjnych, zwłaszcza w przypadku stanowisk związanych z konserwacją.
Ile zarabia technik robotyki?
Technik robotyki tuż po ukończeniu szkoły, rozpoczynający pracę jako konserwator lub operator robota, zazwyczaj zarabia nieco powyżej krajowej płacy minimalnej. Po kilku latach samodzielnego rozwiązywania problemów i programowania przynajmniej jednej z głównych marek wynagrodzenie zazwyczaj wzrasta powyżej średniej krajowej.
Najwięcej w tym zawodzie zarabiają programiści robotów zatrudnieni w firmach integracyjnych, którzy podróżują w celu przeprowadzania uruchomień – często znacznie powyżej średniej krajowej, zwłaszcza po uwzględnieniu dodatków za podróże służbowe i nadgodziny. Inne czynniki wpływające na wysokość wynagrodzenia to znajomość kilku marek robotów, umiejętności w zakresie sterowników PLC i bezpieczeństwa, znajomość języka angielskiego lub niemieckiego, dodatki za pracę w systemie zmianowym (w tym nocnym) oraz lokalizacja w regionach przemysłowych, takich jak Śląsk, Dolny Śląsk czy Wielkopolska. Doświadczeni specjaliści czasami przechodzą na umowy B2B z firmami integracyjnymi.
Ścieżka kariery: od operatora komórki produkcyjnej do inżyniera automatyki
Typowa ścieżka wygląda następująco: operator robota lub technik konserwacji, technik robotyki odpowiedzialny za grupę komórek, programista robotów, a następnie inżynier ds. zastosowań lub specjalista ds. automatyki. Po ukończeniu studiów inżynierskich, często realizowanych w trybie zaocznym przy jednoczesnym wykonywaniu pracy, ścieżka kariery prowadzi dalej do projektowania stacji robotycznych, kierowania projektami oraz pracy w działach badań i rozwoju firm integracyjnych.
Robotyka łączy się również z pokrewnymi zawodami. Solidne umiejętności elektryczne oraz certyfikat G1 pozwalają na podjęcie pracy jako instalator elektryczny lub elektryk przemysłowy, co jest przydatne, jeśli chcesz pozostać w jednym mieście lub założyć własną firmę. Jeśli najbardziej interesuje Cię programowanie, umiejętności technika programisty, takie jak znajomość języka Python i baz danych, są coraz bardziej przydatne w komórkach produkcyjnych, które gromadzą dane produkcyjne i współpracują z systemami wizyjnymi.
Czy jest przyszłość dla robotyki?
Polscy producenci wdrażają automatyzację, aby poradzić sobie z niedoborem siły roboczej i rosnącymi kosztami pracy, a nowe zakłady są zazwyczaj projektowane z uwzględnieniem komórek robotycznych już od samego początku. Ogłoszenia o pracę dla programistów robotów pochodzą od integratorów z siedzibą we Wrocławiu, Katowicach, Gliwicach, Poznaniu i Szczecinie, a także z fabryk w całym kraju, często z kilkoma wolnymi stanowiskami jednocześnie.
Nowe technologie zmieniają charakter pracy, a nie zastępują ją. Roboty współpracujące (coboty) są łatwiejsze w programowaniu i stają się coraz bardziej popularne w mniejszych firmach, programowanie w trybie offline przenosi część pracy na komputer, a systemy wizyjne oparte na sztucznej inteligencji przejmują zadania, które kiedyś wymagały precyzyjnych uchwytów. Wszystko to nadal wymaga obecności osoby, która rozumie całą komórkę produkcyjną i potrafi ją naprawić, gdy przestanie działać. Możesz przejrzeć aktualne oferty pracy w dziedzinie automatyki i robotyki, aby sprawdzić, które marki dominują w Twoim regionie.
Dla kogo przeznaczony jest zawód technika robotyki?
Zawód ten jest odpowiedni dla osób, które lubią zarówno śrubokręty, jak i kodowanie, myślą trójwymiarowo i zachowują spokój, gdy linia produkcyjna się zatrzymuje, a za plecami stoi kierownik zmiany. Potrzebna jest cierpliwość do systematycznej diagnostyki oraz dyscyplina, by za każdym razem przestrzegać procedur bezpieczeństwa.
Zawód ten jest mniej odpowiedni dla osób, które preferują spokojną pracę biurową, dla których praca zmianowa lub długie podróże służbowe są niemożliwe, lub dla tych, którzy wolą czyste programowanie bez fizycznego kontaktu z maszynami.
Często zadawane pytania
Jaka jest różnica między technikiem robotyki a technikiem mechatroniki?
Technik mechatroniki zdobywa szeroką wiedzę z zakresu mechaniki, elektrotechniki, elektroniki, pneumatyki oraz sterowania za pomocą sterowników PLC. Technik robotyki skupia się na systemach robotycznych: montażu i uruchamianiu robotów, ich programowaniu oraz zapewnianiu ich sprawnego działania w procesie produkcyjnym. W ogłoszeniach o pracę oba tytuły często kwalifikują do tych samych stanowisk związanych z konserwacją, jednak na stanowiskach związanych z programowaniem robotów preferowana jest specjalizacja w dziedzinie robotyki.
Czy jako technik robotyki potrzebuję uprawnień SEP?
W przypadku wielu stanowisk – tak. Działy utrzymania ruchu często wymagają certyfikatu elektrycznego G1 z zakresem uprawnień eksploatacyjnych, ponieważ praca dotyczy elementów elektrycznych komórki robota. Niektóre stanowiska u integratorów tego nie wymagają, ale posiadanie tego certyfikatu wzmacnia Twoje CV. Certyfikat jest ważny przez pięć lat i uzyskuje się go po zdaniu egzaminu przed komisją kwalifikacyjną.
Którą markę robotów powinienem opanować w pierwszej kolejności?
Naucz się obsługi marki najczęściej stosowanej w zakładach w Twojej okolicy, ponieważ lokalne doświadczenie pozwala najszybciej znaleźć zatrudnienie. W polskich ogłoszeniach o pracę najczęściej pojawiają się marki FANUC, KUKA i ABB. Gdy już zrozumiesz punkty, ramki, narzędzia i strukturę programu na jednym sterowniku, przejście na inną markę zajmie tygodnie, a nie miesiące.
Czy mogę pracować jako technik robotyki bez wykształcenia wyższego?
Tak. Absolwenci techników i osoby z kwalifikacjami zawodowymi pracują jako operatorzy robotów, technicy konserwacji i programiści robotów bez wyższego wykształcenia. W tych rolach większe znaczenie niż dyplom mają praktyczne doświadczenie z prawdziwymi komórkami roboczymi oraz szkolenia organizowane przez producentów. Studia inżynierskie przydają się, gdy chcesz projektować stacje robotyczne lub kierować projektami.
Czy praca technika robotyki jest stresująca?
Może być, zwłaszcza w zakresie konserwacji, gdzie zatrzymanie linii oznacza natychmiastową presję ze strony produkcji, oraz podczas uruchamiania, gdy terminy są ściśle określone. Stres pojawia się raczej w okresach szczytowych niż w sposób ciągły. Osoby, które systematycznie diagnozują usterki i prowadzą dobrą dokumentację komórek, którymi się opiekują, zazwyczaj dobrze sobie radzą i czerpią satysfakcję z rozwiązywania problemów.