Analityk OSINT: praca, umiejętności, narzędzia i wynagrodzenie
Analityk OSINT (specjalista OSINT; dziedzina ta nazywana jest „białym wywiadem”) wyszukuje informacje w źródłach publicznych, takich jak rejestry, strony internetowe, media społecznościowe i mapy, weryfikuje ich wiarygodność i przekształca je w raport, na podstawie którego można podjąć działania. Stanowisko to występuje w służbach bezpieczeństwa, bankach, firmach konsultingowych, agencjach detektywistycznych oraz redakcjach.
Nazwa stanowiska brzmi jak z powieści szpiegowskiej, ale większość pracy polega na skrupulatnych badaniach źródłowych, krytycznej analizie źródeł i pisaniu. Jeśli zastanawiasz się, czy jest to realistyczna ścieżka kariery, szczera odpowiedź brzmi: tak, ale drzwi do tej branży są węższe, niż sugeruje to szum medialny, a ograniczenia prawne mają większe znaczenie niż narzędzia.
Czym właściwie zajmuje się analityk OSINT przez cały dzień?
Każde zadanie zaczyna się od pytania od klienta lub przełożonego. Kto tak naprawdę jest właścicielem tego dostawcy? Czy osoba ubiegająca się o stanowisko kierownicze jest tym, za kogo się podaje? Które podmioty propagują w tym tygodniu skoordynowaną narrację na temat polskiej polityki energetycznej? Gdzie zostało zrobione to zdjęcie? Analityk planuje, gdzie może znajdować się odpowiedź, gromadzi materiały, rejestruje każde źródło, a następnie ocenia stopień pewności wniosku.
Typowy dzień pracy składa się z trzech rodzajów zadań. Po pierwsze, gromadzenie informacji: zapytania w rejestrach, zarchiwizowane strony internetowe, profile w mediach społecznościowych, dane dotyczące domen, powiadomienia o wyciekach danych oraz archiwa prasowe. Po drugie, weryfikacja: porównywanie jednego źródła z innym, wykrywanie ponownie wykorzystanych zdjęć, porównywanie dat i godzin, sprawdzanie, czy adres firmy to rzeczywiście biuro wirtualne. Po trzecie, sporządzanie raportów: przejrzysty dokument, który oddziela fakty od ocen i wskazuje, czego nie udało się potwierdzić.
Polskie ogłoszenia o pracę na to stanowisko mówią o tym wprost. Firma konsultingowa z Warszawy zajmująca się ryzykiem oczekiwała od analityków weryfikacji jakości źródeł oraz sporządzania raportów zarówno w języku polskim, jak i angielskim. NASK (państwowy instytut badawczy kierujący polskim zespołem ds. przeciwdziałania dezinformacji) wymagał udokumentowanego doświadczenia w sporządzaniu raportów OSINT oraz znajomości polskiej sceny dezinformacyjnej: jej podmiotów, społeczności i narracji. Innymi słowy, raport jest produktem. Narzędzia pomagają jedynie w osiągnięciu tego celu.
Gdzie pracują analitycy OSINT?
Stanowisko analityka OSINT występuje w kilku bardzo różnych środowiskach, a każde z nich kształtuje codzienną rutynę.
- Instytucje bezpieczeństwa i instytucje publiczne. ABW (Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego) rekrutuje analityków OSINT spośród absolwentów socjologii, historii, stosunków międzynarodowych, politologii, finansów, bezpieczeństwa wewnętrznego i rachunkowości; wymagana jest znajomość języka angielskiego na poziomie B2, a znajomość języka rosyjskiego stanowi dodatkowy atut. NASK zatrudnia analityków do badania kampanii dezinformacyjnych. Policja i jednostki wojskowe prowadzą własne komórki zajmujące się analizą źródeł otwartych.
- Wywiad gospodarczy i due diligence. Firmy zajmujące się wywiadem gospodarczym oraz zespoły analityczne firm konsultingowych sprawdzają kontrahentów, inwestorów i podmioty będące celem przejęcia. W tym przypadku spędza się dużo czasu w KRS oraz w rejestrze rzeczywistych właścicieli.
- Banki i fintech. Zespoły ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML), identyfikacji klientów (KYC) oraz zwalczania oszustw wykorzystują metody oparte na źródłach otwartych, aby zrozumieć, kto stoi za klientem lub wzorcem transakcji.
- Cyberbezpieczeństwo. Analitycy ds. wywiadu o zagrożeniach w centrach operacji bezpieczeństwa śledzą narażoną infrastrukturę, wyciekające dane uwierzytelniające oraz rozmowy dotyczące ataków na klienta.
- Agencje detektywistyczne. Niektóre agencje zatrudniają dedykowanego specjalistę ds. OSINT do wspierania spraw dotyczących osób, firm i wydarzeń, a raporty są przekazywane klientom.
- Dziennikarstwo śledcze i organizacje pozarządowe. Badacze z redakcji angażują się w międzynarodowe śledztwa i współpracują z dziennikarzami zajmującymi się danymi, często na podstawie umowy zlecenia lub w ramach współpracy B2B.
Wspólnym mianownikiem jest to, że rzadko pracuje się samodzielnie. Przekazuje się materiały śledczym, specjalistom ds. zgodności, dziennikarzom lub decydentom, więc notatki muszą być zrozumiałe dla osoby, która nie przeprowadzała wyszukiwania.
Jakie polskie rejestry i narzędzia powinien znać analityk OSINT?
Międzynarodowe kursy uczą korzystania z globalnych narzędzi, ale w przypadku spraw dotyczących Polski najcenniejsze informacje często pochodzą z krajowych rejestrów publicznych. Analityk, który dobrze je zna, jest bardziej przydatny już od pierwszego dnia niż ten, który zna tylko zaawansowane oprogramowanie.
- KRS (Krajowy Rejestr Sądowy) dla spółek, ich zarządów, prokurentów oraz historii zmian. Jeśli chcesz wiedzieć, kto faktycznie może podpisywać się w imieniu spółki, warto zrozumieć, co prokurent może, a czego nie może robić.
- CEIDG dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, CRBR (Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych) dla zadeklarowanych beneficjentów rzeczywistych oraz KRZ (Krajowy Rejestr Zadłużonych) w zakresie niewypłacalności i restrukturyzacji.
- Biała lista podatników VAT w celu potwierdzenia statusu VAT oraz rachunków bankowych zgłoszonych przez firmę do urzędu skarbowego.
- Elektroniczne Księgi Wieczyste w zakresie rejestrów gruntów i hipotek, a także Geoportal zawierający mapy, działki i ortofotomapy.
- Monitor Sądowy i Gospodarczy oraz ogłoszenia sądowe dotyczące przeszłych wydarzeń w historii spółki.
Jeśli chodzi o narzędzia, w polskich ogłoszeniach o pracę wymienia się Maltego do analizy powiązań, Shodan do wykrywania urządzeń podłączonych do Internetu oraz SpiderFoot do zautomatyzowanego rozpoznania, a także wyszukiwanie danych WHOIS i informacji o technologii stron internetowych. Na co dzień będziesz również korzystać z zaawansowanych operatorów wyszukiwania, serwisu Wayback Machine, wyszukiwania obrazów na podstawie podobieństwa, geolokalizacji na podstawie punktów orientacyjnych i cieni, a także arkusza kalkulacyjnego lub narzędzia do tworzenia wykresów, aby uporządkować dane. W ogłoszeniu NASK dodano metodologie takie jak DISARM i FIMI służące do opisywania manipulacji informacjami, co pokazuje, jak bardzo wyspecjalizowana stała się ścieżka dezinformacji.
Coraz częściej pracodawcy oczekują również, że będziesz korzystać ze sztucznej inteligencji i wizualizacji danych w celu przyspieszenia analizy. Oznacza to tłumaczenie i streszczanie materiałów w językach obcych, grupowanie kont lub wyodrębnianie podmiotów z długich dokumentów, przy jednoczesnym sprawdzaniu każdego twierdzenia w odniesieniu do oryginalnego źródła.
Gdzie leżą prawne granice wywiadu opartego na źródłach otwartych (OSINT)?
Jest to część, którą większość poradników pomija, a właśnie w tym zakresie polski analityk OSINT zdobywa zaufanie. Fakt, że informacje są publiczne, nie oznacza, że można z nimi robić, co się chce.
Gdy firma korzysta z OSINT, na przykład w celu weryfikacji partnera biznesowego lub kandydata do pracy, mają zastosowanie wszystkie przepisy RODO (RODO). Konieczne jest posiadanie podstawy prawnej, określonego celu oraz przestrzeganie zasady minimalizacji danych, a fakt, że profil jest publicznie widoczny, nie zwalnia z tych obowiązków. Praca dziennikarska jest traktowana inaczej, ponieważ działalność prasowa jest w znacznym stopniu wyłączona na mocy polskiej klauzuli prasowej oraz art. 85 RODO.
Prowadzenie dochodzeń dotyczących osób na zlecenie płatnych klientów podlega przepisom ustawy o usługach detektywistycznych. Świadczenie usług detektywistycznych w ramach działalności gospodarczej jest działalnością regulowaną, która wymaga wpisu do rejestru prowadzonego przez MSWiA, a agencja musi mieć wśród swoich przedstawicieli lub kierownictwa licencjonowanego detektywa. Prowadzenie takiej działalności bez wpisu stanowi przestępstwo. Jeśli planujesz pracować jako niezależny badacz OSINT, sprawdzający osoby fizyczne na zlecenie klientów, zapoznaj się z tą ustawą, zanim wydrukujesz wizytówki. Praca w ramach licencjonowanej agencji lub prowadzenie badań korporacyjnych dotyczących firm, a nie życia prywatnego, to zupełnie inna sytuacja.
Niektóre granice są nieprzekraczalne. Zalogowanie się na cudze konto, ominięcie zabezpieczeń lub wykorzystanie wyciekłych haseł stanowi nieuprawniony dostęp zgodnie z art. 267 Kodeksu karnego. Uporczywe śledzenie osoby może przekroczyć granicę i stać się prześladowaniem. Dobrzy pracodawcy uwzględniają te zasady w swoich procedurach, a kandydat, który potrafi je wyjaśnić podczas rozmowy kwalifikacyjnej, wyróżnia się na tle innych.
Prosty test, z którego korzysta wiele zespołów: czy potrafisz wyjaśnić w sądzie, krok po kroku, w jaki sposób ustaliłeś każdy fakt zawarty w raporcie i dlaczego pozwolono ci zebrać te informacje? Jeśli nie, ustalenie to nie powinno znaleźć się w raporcie.
Jak zostać analitykiem OSINT?
Nie ma specjalnego kierunku studiów ani państwowej licencji wymaganej do pełnienia funkcji analityka OSINT. Pracodawcy zwracają uwagę na trzy rzeczy: doświadczenie analityczne, umiejętności językowe oraz dowód, że faktycznie potrafisz wykonywać tę pracę.
W polskich ogłoszeniach wymieniane są takie kierunki jak studia z zakresu bezpieczeństwa, prawo, dziennikarstwo, stosunki międzynarodowe, politologia, administracja, ekonomia, a nawet bibliotekarstwo i informatyka. Jedna z firm zajmujących się analizą biznesową wyraźnie zaznaczyła, że doświadczenie w pośrednictwie informacyjnym, pracy detektywistycznej lub zarządzaniu ryzykiem jest mile widziane, ale nie jest niezbędne, ponieważ firma szkoli nowych pracowników. ABW rekrutuje studentów na ostatnich semestrach studiów. Stanowiska wyższego szczebla, takie jak w NASK, wymagają co najmniej dwóch lat doświadczenia w zakresie OSINT lub w pokrewnej dziedzinie.
Znajomość języków ma tutaj większe znaczenie niż w przypadku większości stanowisk analitycznych. Podstawowym wymogiem jest znajomość języka angielskiego na poziomie B2, a znajomość języka rosyjskiego, ukraińskiego lub białoruskiego zapewnia dostęp do źródeł, których inni nie są w stanie odczytać. W przypadku ścieżki kariery w służbach bezpieczeństwa należy liczyć się z długą procedurą weryfikacyjną, ponieważ dostęp do informacji niejawnych wymaga poświadczenia bezpieczeństwa.
Kursy są pomocne, a ogłoszenia często wskazują, że ukończone szkolenie z zakresu OSINT stanowi atut. Do uznanych na całym świecie opcji należy kurs SANS SEC487 wraz z certyfikatem GIAC. Równie przydatne, a przy tym bezpłatne, są publiczne konkursy OSINT oraz zawody typu „capture-the-flag”, takie jak te organizowane przez Trace Labs, w ramach których uczestnicy poszukują informacji o zaginionych osobach w oparciu o prawdziwe sprawy. Niewielki zbiór anonimowych opisów (jak ustaliłeś lokalizację zdjęcia, jak sporządziłeś mapę grupy przedsiębiorstw) często ma większe znaczenie w procesie rekrutacji niż certyfikat.
Czego należy się spodziewać podczas rekrutacji w dziedzinie OSINT?
Ponieważ praca ma charakter praktyczny, rekrutacja również taka jest. Agencja detektywistyczna zatrudniająca specjalistę ds. OSINT akceptowała zarówno udokumentowane doświadczenie, jak i praktyczny test weryfikacyjny. Firmy konsultingowe często wysyłają studium przypadku: oto nazwa firmy, masz kilka godzin, napisz krótki profil ryzyka. Zespoły zajmujące się dezinformacją mogą poprosić cię o przeanalizowanie zestawu postów oraz opisanie narracji i prawdopodobnej sieci stojącej za nimi.
Rekruterzy zwracają uwagę zarówno na to, jak piszesz, jak i na to, co znajdujesz. Sprawdzają, czy oddzielasz fakty od ocen, czy podajesz źródła, dzięki którym można je zweryfikować, oraz czy wspominasz o tym, czego nie udało ci się potwierdzić. Przesadne przechwalanie się to najszybsza droga do porażki. W CV opisz konkretne dochodzenia i metody, a nie tylko listę narzędzi; pokaż w nim również pracę nad projektami.
Wynagrodzenie analityka OSINT: co wpływa na wysokość pensji?
Wynagrodzenie zależy w dużej mierze od branży. Początkowe stanowiska badawcze w małych agencjach lub organizacjach pozarządowych często zaczynają się od poziomu zbliżonego do krajowej płacy minimalnej lub nieznacznie powyżej niej, zwłaszcza w ramach umowy zlecenia. Analitycy zatrudnieni w bankach, firmach konsultingowych i u dostawców rozwiązań bezpieczeństwa w dużych miastach zazwyczaj zarabiają powyżej średniej krajowej, gdy mają już kilka lat doświadczenia.
Największy wpływ na wysokość wynagrodzenia mają: znajomość rzadkiego języka, doświadczenie w zakresie przestępczości finansowej lub analizy zagrożeń oraz umiejętność sporządzania raportów w języku angielskim dla międzynarodowych klientów. Służby mundurowe, takie jak ABW, oferują inny pakiet: stabilne zatrudnienie, dodatek mieszkaniowy oraz wspomniany w ogłoszeniach system emerytalny dla służb mundurowych, co dla niektórych osób może przeważyć nad wyższym wynagrodzeniem w sektorze prywatnym. Umowy B2B pojawiają się w projektach konsultingowych i dziennikarskich i podnoszą kwotę nominalną wynagrodzenia, jednocześnie pozbawiając pracownika prawa do płatnego urlopu.
Jak wygląda praca w gorszy dzień?
Przez większość czasu siedzisz przed ekranem, a wiele z tego, co czytasz, jest nieprzyjemne. Analitycy dezinformacji spędzają godziny w środowisku wrogich narracji, a każdy, kto zajmuje się konfliktami, ekstremizmem lub przestępczością, będzie narażony na obrazy przemocy i treści szerzące nienawiść. Zespoły, które poważnie traktują zdrowie psychiczne, rotują pracowników między tematami i ograniczają narażenie na takie treści – warto zapytać o to podczas rozmowy kwalifikacyjnej.
Terminy bywają napięte, zwłaszcza podczas przeprowadzania analizy due diligence przed transakcją lub w redakcji przed publikacją. Istnieje również wiele ograniczeń dotyczących poufności: często nie można rozmawiać o swojej pracy poza zespołem, a w przypadku usług nie można nawet swobodnie wspominać o pracodawcy. Praca zdalna i hybrydowa jest powszechna w sektorze prywatnym, natomiast zadania o charakterze poufnym realizowane są w zabezpieczonych biurach.
Dokąd może zaprowadzić Cię kariera w dziedzinie OSINT?
OSINT to zestaw umiejętności, który świetnie się sprawdza w różnych środowiskach. Dzięki doświadczeniu możesz awansować na stanowisko starszego lub głównego analityka, opracowywać metody gromadzenia danych dla całego zespołu lub specjalizować się w jednej dziedzinie: przestępczości finansowej, analizie cyberzagrożeń, weryfikacji sankcji, geolokalizacji lub operacjach informacyjnych.
Powiązane ścieżki kariery obejmują walkę z praniem pieniędzy i dochodzenia w sprawach oszustw, zgodność z przepisami, bezpieczeństwo korporacyjne, dziennikarstwo śledcze oraz zawód detektywa po uzyskaniu licencji. Audyt w sektorze publicznym to kolejny naturalny kierunek dla osób, które lubią dokumenty i dowody; zobacz, jak audytor NIK formułuje ustalenia na podstawie dokumentacji. Niektórzy analitycy zajmują się również zagrożeniami w sieci i bezpieczeństwem twórców treści, ponieważ te same techniki, które pozwalają wykryć fałszywy profil, mogą ujawnić, jak wiele twórca na TikToku nieumyślnie ujawnia na temat swojej lokalizacji.
Czy sztuczna inteligencja zastąpi tę rolę? Automatyzacja już teraz zajmuje się gromadzeniem i tłumaczeniem informacji, a tendencja ta będzie się utrzymywać. Zadania pozostające w gestii człowieka to: decydowanie, które pytania są istotne, ocena wiarygodności źródła oraz branie odpowiedzialności za wyciągnięte wnioski. Przeglądając oferty pracy, filtruj wyniki według haseł: OSINT, wywiad lub due diligence.
Często zadawane pytania
Czy analityk OSINT to to samo, co prywatny detektyw?
Nie. Analityk OSINT pracuje wyłącznie z informacjami dostępnymi publicznie, zazwyczaj jako pracownik firmy, instytucji lub agencji. Detektyw posiada licencję i pracuje w ramach firmy zarejestrowanej jako świadcząca usługi detektywistyczne, co pozwala mu również na prowadzenie działań terenowych, takich jak obserwacja. Wiele agencji detektywistycznych zatrudnia analityków OSINT, aby wspierali licencjonowanych detektywów w zakresie badań źródłowych i sporządzania raportów.
Czy potrzebuję dyplomu z cyberbezpieczeństwa, aby zostać analitykiem OSINT?
Zazwyczaj nie. Polscy pracodawcy zatrudniają absolwentów prawa, dziennikarstwa, stosunków międzynarodowych, nauk politycznych, studiów nad bezpieczeństwem, ekonomii i informatyki. Wiedza techniczna pomaga w rolach związanych z analizą zagrożeń, ale w większości stanowisk OSINT bardziej cenione są myślenie analityczne, umiejętności pisania i znajomość języków obcych. Portfolio praktycznych dochodzeń często ma większe znaczenie niż nazwa posiadanego dyplomu.
Czy OSINT jest legalne?
Tak, gromadzenie i analizowanie informacji publicznych jest legalne, ale sposób ich wykorzystania podlega regulacjom. Przedsiębiorstwa muszą przestrzegać przepisów RODO podczas przetwarzania danych osobowych znalezionych w Internecie. Oferowanie klientom usług wywiadowczych w odniesieniu do osób fizycznych podlega przepisom ustawy o usługach detektywistycznych. Nieuprawniony dostęp do kont stanowi przestępstwo zgodnie z art. 267 Kodeksu karnego, niezależnie od celu.
Jakie języki są najbardziej przydatne w pracy z OSINT?
Język angielski jest niezbędny, ponieważ narzędzia, szkolenia i wiele raportów jest w języku angielskim. W ogłoszeniach rekrutacyjnych ABW jako atut wymieniany jest język rosyjski, a języki ukraiński i białoruski są cenne w pracy związanej z bezpieczeństwem regionalnym i dezinformacją. Język niemiecki pomaga w przeprowadzaniu analiz due diligence dotyczących polskich i niemieckich przedsiębiorstw. Każdy dodatkowy język otwiera dostęp do źródeł, z których Twoi koledzy nie mogą korzystać.
Jak mogę ćwiczyć OSINT, nie mając pracy?
Weź udział w publicznych wyzwaniach OSINT i wydarzeniach typu „capture-the-flag”, takich jak poszukiwania osób zaginionych organizowane przez Trace Labs, oraz ćwicz geolokalizację zdjęć lub mapowanie struktur firmowych na podstawie danych z KRS i CRBR. Sporządzaj krótkie, zanonimizowane notatki opisujące zastosowaną metodę. Nigdy nie ćwicz na prawdziwych osobach prywatnych bez uzasadnionego powodu, ponieważ nadal obowiązują przepisy RODO i prawa karnego.
”
}