Asystent rodzinny: rola, wymagania, wynagrodzenie
Asystent rodziny (asystent rodziny) współpracuje z rodzinami, które mają trudności z opieką nad dziećmi i ich wychowaniem, głównie w ich własnych domach. Wspólnie z rodziną opracowuje plan działania, pomaga w zarządzaniu budżetem, obowiązkach szkolnych i poszukiwaniu pracy, a także interweniuje, gdy bezpieczeństwo dziecka jest zagrożone. Rola tej funkcji, jej zadania oraz wymagania dotyczące zatrudnienia są określone w polskim prawie.
Czym zajmuje się asystent rodziny?
Stanowisko to zostało utworzone na mocy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jego cel jest prosty do sformułowania, ale trudny do zrealizowania: pomóc rodzinie w pokonaniu trudności, tak aby dzieci mogły pozostać w domu lub powrócić do niego z pieczy zastępczej. W polskiej klasyfikacji zawodów stanowisko to figuruje pod kodem 341207.
Rodzina zazwyczaj nawiązuje kontakt z asystentem za pośrednictwem pracownika socjalnego. Po ocenie sytuacji rodziny pracownik socjalny zwraca się o wsparcie do ośrodka pomocy społecznej, a rodzinie proponuje się współpracę z asystentem. W niektórych przypadkach sąd rodzinny zobowiązuje rodziców do współpracy z asystentem.
Kluczowym słowem w tej pracy jest „wraz z”. Asystent rodzinny nie prowadzi gospodarstwa domowego za rodzinę i nie nadzoruje jej jak inspektor. Pracuje ramię w ramię z rodzicami, wspólnie z nimi wyznacza cele i pomaga im wykształcić nawyki, które przetrwają po jego odejściu.
Wymogi prawne: kto może pracować jako asystent rodzinny
Jest to stanowisko podlegające regulacjom prawnym, a wymogi określono w art. 12 ustawy. Można zostać asystentem rodzinnym, spełniając jeden z trzech warunków dotyczących wykształcenia:
- dyplom ukończenia studiów wyższych z zakresu pedagogiki, psychologii, socjologii, studiów nad rodziną lub pracy socjalnej, lub
- dyplom ukończenia studiów wyższych w dowolnej dziedzinie, uzupełniony szkoleniem z zakresu pracy z dziećmi lub rodzinami, oraz co najmniej roczne udokumentowane doświadczenie w pracy z dziećmi lub rodzinami, lub
- wykształcenie średnie lub średnie zawodowe, szkolenie z zakresu pracy z dziećmi lub rodzinami, oraz co najmniej trzyletnie udokumentowane doświadczenie w pracy z dziećmi lub rodzinami.
Oprócz wykształcenia prawo określa również warunki osobiste. Asystent rodzinny nie może być ani nie może być był pozbawiony władzy rodzicielskiej, musi wywiązywać się z wszelkich obowiązków alimentacyjnych nałożonych przez sąd i nie może być skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne. Przed zatrudnieniem osoby do pracy z dziećmi pracodawcy sprawdzają również kandydatów w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym.
Ogłoszenia o naborze publikowane przez miejskie ośrodki pomocy społecznej powtarzają te warunki słowo w słowo. Jako dodatkowe wymagania często wymienia się znajomość ustawy o wsparciu rodziny, ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy „Za życiem” o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin, a także stan zdrowia pozwalający na pracę w terenie.
Zadania ustawowe i ich praktyczne zastosowanie w prawdziwym domu
W art. 15 ustawy wymieniono zadania asystenta rodzinnego. Na papierze brzmią one formalnie; w praktyce każde z nich oznacza wiele godzin bardzo konkretnej pracy:
- Plan pracy z rodziną: sporządzany wspólnie z członkami rodziny i w porozumieniu z pracownikiem socjalnym, obejmujący takie cele, jak regularne uczęszczanie do szkoły lub spłata zaległości czynszowych.
- Zarządzanie gospodarstwem domowym: wspólne przeglądanie rachunków, planowanie miesięcznego budżetu, nauka gotowania tańszych posiłków lub organizowanie napraw.
- Edukacja i wychowanie dzieci: pomoc rodzicom w sprawach szkolnych, uczestnictwo w spotkaniach z nauczycielami i pedagogiem szkolnym oraz wspieranie konsekwentnych rutyn w domu.
- Praca i kwalifikacje: motywowanie rodziców do zdobywania kwalifikacji oraz pomoc w poszukiwaniu, podjęciu i utrzymaniu pracy.
- Aktywność społeczna: nawiązywanie kontaktów rodziny z grupami wsparcia, terapią, leczeniem uzależnień lub lokalnymi zajęciami dla dzieci.
- Interwencja: podejmowanie działań, gdy zagrożone jest bezpieczeństwo dziecka lub członka rodziny.
- Rodziny „Za życiem”: koordynowanie wsparcia dla kobiet w ciąży i rodzin dzieci z poważnymi niepełnosprawnościami, gdy o to poproszą.
- Dokumentacja i ocena: prowadzenie dokumentacji, ocena sytuacji rodziny co najmniej co sześć miesięcy oraz monitorowanie, jak rodzina radzi sobie po zakończeniu współpracy.
Pomoc rodzicowi w znalezieniu pracy często oznacza najpierw pomoc w uzyskaniu uznanych kwalifikacji. Kurs kwalifikacyjny dla dorosłych, na przykład w zawodzie technicznym, takim jak technik energetyki, lub krótkie szkolenie w lokalnym urzędzie pracy mogą zmienić sytuację rodziny bardziej niż jakiekolwiek porady.
Asystent rodzinny współpracuje również z interdyscyplinarnym zespołem ds. zapobiegania przemocy domowej, szkołami, służbami zdrowia, kuratorem sądowym oraz sądem. Prawo zezwala asystentowi na udział w rozprawach sądowych dotyczących dziecka, dlatego sporządzanie jasnych, opartych na faktach sprawozdań stanowi część jego pracy.
Asystent rodzinny, pracownik socjalny i kurator sądowy: kto czym się zajmuje?
Rodziny, a czasem także nowi pracownicy, mylą te role. Pracownik socjalny (pracownik socjalny) ocenia sytuację rodziny, decyduje o formach wsparcia i prowadzi postępowania w sprawie świadczeń. Asystent rodzinny nie może prowadzić postępowań dotyczących świadczeń pieniężnych dla rodzin, którym pomaga, właśnie po to, by relacja ta nie była kształtowana przez pieniądze.
Kurator sądowy ds. rodziny (kurator sądowy) działa w imieniu sądu i nadzoruje, w jaki sposób rodzina wykonuje orzeczenia sądowe. Asystent rodzinny nie pełni funkcji nadzorczej; jego rola opiera się na zaufaniu i dobrowolnej współpracy, nawet jeśli sąd nakazał jego powołanie.
Ogłoszenia o naborze podkreślają również, że asystent rodzinny nie powinien łączyć tej pracy z obowiązkami pracownika socjalnego w tym samym ośrodku. Takie rozdzielenie chroni zarówno rodzinę, jak i asystenta.
Warunki pracy: czas pracy oparty na zadaniach i praca w domach osób
Większość asystentów rodzinnych pracuje w systemie czasu pracy opartego na zadaniach (zadaniowy czas pracy). Odpowiadają oni za realizację zadań, a nie za przebywanie przy biurku, co oznacza, że spotkania odbywają się wtedy, gdy rodzina może w nich uczestniczyć: często po południu, wieczorem, a czasem w weekendy. Niektóre ośrodki wymagają również krótkich dyżurów w biurze w celu prowadzenia dokumentacji i udziału w spotkaniach zespołowych.
Prawo ogranicza liczbę obsługiwanych rodzin: jeden asystent rodzinny może pracować jednocześnie z nie więcej niż 15 rodzinami, a dokładna liczba zależy od stopnia trudności poszczególnych przypadków. Piętnaście rodzin borykających się z uzależnieniami, zadłużeniem i problemami szkolnymi to duże obciążenie, dlatego wiele ośrodków planuje mniejszą liczbę
Praca odbywa się w domu rodziny oraz na terenie gminy. Na obszarach wiejskich oznacza to duże odległości między rodzinami i, w praktyce, konieczność korzystania z własnego samochodu, dlatego warto sprawdzić, w jaki sposób pracodawca pokrywa koszty dojazdu. Podczas wykonywania obowiązków służbowych asystent rodzinny korzysta z ochrony prawnej przysługującej urzędnikom publicznym, co ma znaczenie w sytuacji, gdy wizyta przybiera napięty charakter.
Pracodawcami są głównie ośrodki pomocy społecznej (OPS, MOPS, GOPS) oraz centra usług społecznych (CUS), a także organizacje pozarządowe działające na zlecenie gmin. Umowy są zróżnicowane: wiele ośrodków oferuje umowę o pracę, często początkowo na czas określony, czasami w niepełnym wymiarze godzin, a niektóre nadal zatrudniają asystentów na podstawie umowy zlecenia.
Jak przebiega rekrutacja na stanowisko asystenta rodzinnego
Stanowiska w ośrodkach gminnych są obsadzane w drodze publicznej procedury rekrutacyjnej (nabór) ogłaszanej w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) danej instytucji. Ogłoszenie zawiera listę wymaganych dokumentów, zazwyczaj obejmującą CV, list motywacyjny, kopie dyplomów i certyfikatów szkoleniowych, zaświadczenia o zatrudnieniu potwierdzające wymagane doświadczenie oraz podpisane oświadczenia dotyczące statusu prawnego kandydata.
Procedura składa się zazwyczaj z dwóch etapów: formalnej weryfikacji dokumentów oraz rozmowy kwalifikacyjnej, czasami połączonej z krótkim testem pisemnym dotyczącym ustawy o wsparciu rodzin. Przygotuj się, zapoznając się z artykułami 12 i 15 tej ustawy oraz przeanalizując konkretny przypadek: jak rozpocząłbyś pracę z rodziną, która nie chce cię u siebie. Przejrzyste CV na stanowisko w sektorze społecznym, w którym Twoje doświadczenie w pracy z dziećmi lub rodzinami jest podane w miesiącach i latach, ułatwia formalną weryfikację.
Wynagrodzenie asystenta rodzinnego i czynniki, które na nie wpływają
Wynagrodzenie asystenta rodzinnego ustala instytucja zatrudniająca zgodnie z lokalnymi przepisami płacowymi samorządu. W wielu ośrodkach miejskich wynagrodzenie to jest zbliżone do krajowej płacy minimalnej lub nieco ją przewyższa, a w większości miejsc pozostaje poniżej średniej krajowej. Większe miasta i dobrze finansowane ośrodki płacą więcej.
Co wpływa na wysokość wynagrodzenia:
- Pracodawca i budżet: miejski MOPS lub CUS zazwyczaj płaci więcej niż mały wiejski GOPS.
- Czas pracy: w mniejszych gminach powszechne są stanowiska w niepełnym wymiarze godzin.
- Staż pracy: w jednostkach samorządu terytorialnego dodatek za staż pracy rośnie wraz z liczbą lat pracy.
- Źródło finansowania: stanowiska finansowane w ramach programów rządowych lub unijnych mogą wiązać się z dodatkowymi dodatkami lub umowami na czas określony powiązanymi z danym programem.
- Dodatkowe obowiązki: koordynowanie wsparcia w ramach programu „Za życiem” lub praca z większą liczbą spraw mogą mieć wpływ na wysokość premii.
Podczas rozmowy kwalifikacyjnej zapytaj o zwrot kosztów dojazdu oraz o służbowy telefon lub laptop, ponieważ mają one realny wpływ na wysokość Twojego wynagrodzenia netto.
Wypalenie zawodowe i sposoby, w jakie doświadczeni asystenci chronią się przed nim
Asystent rodzinny z bliska obserwuje ubóstwo, uzależnienia, przemoc i zaniedbania, często samotnie, często wieczorem. Postępy są powolne, a czasami z dnia na dzień następuje regres. To sprawia, że wypalenie zawodowe jest jednym z głównych zagrożeń w tym zawodzie, a samo prawo wymaga od asystentów ciągłego podnoszenia kwalifikacji, co w praktyce obejmuje szkolenia z zakresu dbania o siebie oraz prowadzenia trudnych rozmów.
Doświadczeni asystenci polegają na nadzorze, regularnych zespołowych dyskusjach nad przypadkami oraz jasno wyznaczonych granicach: telefon służbowy wyłączony po godzinach pracy, jasne zasady dotyczące tego, co należy, a czego nie należy robić dla rodziny, oraz świętowanie nawet najmniejszych postępów. Jeśli ośrodek nie oferuje żadnego nadzoru, potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy podczas rekrutacji.
Ścieżki kariery: dokąd asystent rodzinny może podążać dalej
Doświadczenie jako asystent rodzinny jest bardzo cenione w całym sektorze społecznym. Dzięki odpowiedniemu wykształceniu można zostać pracownikiem socjalnym, koordynatorem rodzinnej opieki zastępczej, specjalistą w ośrodku wsparcia rodziny lub członkiem zespołu interdyscyplinarnego. Niektórzy asystenci kończą szkolenie terapeutyczne i zajmują się terapią rodzinną lub poradnictwem w zakresie uzależnień.
Inni podejmują pracę w szkołach i ośrodkach doradztwa edukacyjnego, zwłaszcza jeśli posiadają dyplom z pedagogiki. Po kilku latach w zasięgu ręki są również stanowiska kierownicze w ośrodkach pomocy społecznej, takie jak kierownik działu wsparcia rodzinnego.
Czy ta praca jest dla Ciebie?
Praca ta jest odpowiednia dla osób, które zachowują spokój w chaotycznych sytuacjach, potrafią rozmawiać z rodzicem w kryzysie bez osądzania go, a jednocześnie dostrzegają, kiedy dziecko jest zagrożone. Potrzebna jest umiejętność organizacji, aby prowadzić dokumentację nawet piętnastu rodzin, oraz odporność psychiczna, by zaakceptować fakt, że niektóre rodziny się nie zmienią.
Nie jest to odpowiednia praca dla osób, które potrzebują szybkich, widocznych rezultatów, oczekują przewidywalnych godzin pracy lub mają trudności z oddzieleniem życia zawodowego od prywatnego. Najlepszym sprawdzianem przed złożeniem podania jest wolontariat z dziećmi lub rodzinami, który dodatkowo zalicza się do doświadczenia wymaganego przez prawo.
Często zadawane pytania: asystent rodzinny
Czym zajmuje się asystent rodzinny?
Asystent rodzinny wspiera rodziny, które mają trudności z opieką nad dziećmi i ich wychowaniem. Pracując głównie w domu rodziny, asystent wspólnie z rodziną opracowuje plan działania, pomaga w zarządzaniu budżetem, sprawach szkolnych i poszukiwaniu pracy, koordynuje inne usługi, interweniuje w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa oraz dokumentuje postępy, oceniając sytuację co najmniej co sześć miesięcy.
Jakie wykształcenie jest potrzebne, aby zostać asystentem rodzinnym?
Prawo przewiduje trzy ścieżki: dyplom z pedagogiki, psychologii, socjologii, studiów nad rodziną lub pracy socjalnej; dowolny dyplom plus szkolenie z zakresu pracy z dziećmi lub rodzinami oraz roczne doświadczenie; albo wykształcenie średnie plus takie szkolenie i trzyletnie doświadczenie w pracy z dziećmi lub rodzinami.
Z iloma rodzinami może pracować jeden asystent rodzinny?
Ustawa o wsparciu rodzinnym ustala limit na 15 rodzin jednocześnie. Rzeczywista liczba zależy od stopnia trudności poszczególnych przypadków, a wiele ośrodków pomocy społecznej przydziela mniej rodzin, aby asystent mógł odwiedzać każdą z nich na tyle często, by jego pomoc przyniosła wymierne efekty.
Czy asystent rodzinny pracuje wieczorami i w weekendy?
Często tak. Większość asystentów rodzinnych pracuje w systemie czasu pracy opartym na zadaniach i spotyka się z rodzinami wtedy, gdy rodzice są dostępni, co może oznaczać popołudnia, wieczory, a czasami weekendy. Łączny czas pracy nadal podlega przepisom prawa pracy, a godziny są planowane w oparciu o potrzeby rodzin.
Jaka jest różnica między asystentem rodzinnym a pracownikiem socjalnym?
Pracownik socjalny ocenia sytuację rodziny, podejmuje decyzje dotyczące wsparcia oraz zajmuje się postępowaniami w sprawie świadczeń. Asystent rodzinny współpracuje z rodziną na co dzień, aby zmienić sposób jej funkcjonowania, a zgodnie z prawem nie prowadzi postępowań dotyczących świadczeń pieniężnych dla rodzin, którym udziela wsparcia.