Au Pair: na czym polega ta praca i jak zacząć z Polski
Au pair to młoda osoba, która mieszka z rodziną goszczącą za granicą przez okres od kilku miesięcy do roku, opiekuje się dziećmi i pomaga w lekkich pracach domowych przez określoną liczbę godzin tygodniowo. W zamian rodzina zapewnia pokój, wyżywienie i comiesięczne kieszonkowe, a au pair uczęszcza na kurs językowy. Dla Polaków jest to najczęściej rok przerwy w nauce spędzony w Niemczech, Austrii lub innym kraju UE.
Jak wygląda codzienna praca au pair?
Typowy dzień au pair dzieli się na dwie części. Rano budzisz dzieci, przygotowujesz śniadanie, pakujesz drugie śniadanie i odprowadzasz je do przedszkola lub szkoły. Następnie masz kilka wolnych godzin, które często spędzasz na kursie językowym. Drugi blok zaczyna się po południu: odbieranie dzieci, obiad lub przekąska, odrabianie lekcji, zabawa na placu zabaw, lekcje pływania, czasem kąpiel i kładzenie dzieci do łóżek.
Prace domowe są częścią umowy, ale tylko te lekkie, związane z dziećmi: sprzątanie ich pokoi, ładowanie zmywarki, pranie ich ubrań, proste gotowanie. Sprzątanie całego domu, mycie okien czy opieka nad starszym krewnym nie należą do obowiązków au pair i w uczciwej umowie po prostu się nie pojawiają. W przypadku niemowląt i małych dzieci dzień jest bardziej intensywny i mniej elastyczny, natomiast w przypadku dzieci w wieku szkolnym pełnisz raczej rolę kierowcy, osoby pomagającej w odrabianiu zadań domowych i organizatora.
Rodzina zazwyczaj oczekuje, że będziesz opiekować się dziećmi przez jeden lub dwa wieczory w tygodniu, aby rodzice mogli gdzieś wyjść. Czas ten wlicza się do twoich tygodniowych godzin pracy, o czym warto pamiętać podczas ustalania planu na dany tydzień.
Czy praca au pair to zatrudnienie czy wymiana kulturowa?
Formalnie program au pair jest formą wymiany kulturowej, a nie standardowym zatrudnieniem. Podstawowe ramy wyznacza Europejskie Porozumienie w sprawie Umieszczania Au Pair z 1969 r. przyjęte przez Radę Europy, a poszczególne kraje dodają do niego własne przepisy. Dlatego otrzymujesz kieszonkowe zamiast pensji, mieszkasz z rodziną zamiast wynajmować mieszkanie, a umowa obejmuje kurs językowy.
W codziennym życiu nadal wydaje się to pracą, ponieważ masz obowiązki, godziny pracy i kogoś, kto oczekuje, że je wykonasz. Najlepiej podejść do tego jako do połączenia obu tych elementów: pracy z jasno określonymi granicami oraz roku życia w środowisku, w którym posługuje się innym językiem. Osoby, które traktują to wyłącznie jako tani sposób na podróżowanie, zazwyczaj są rozczarowane wczesnymi porankami, a osoby, które traktują to wyłącznie jako pracę, są zaskoczone tym, jak bardzo oczekuje się od nich uczestnictwa w życiu rodzinnym.
Ile godzin pracuje au pair?
Każdy kraj ustala własny limit, który powinien zostać zapisany w umowie. Na przykład w Niemczech au pair z kraju UE pomaga rodzinie goszczącej maksymalnie 30 godzin tygodniowo, ma co najmniej jeden pełny dzień wolny, a rodzina goszcząca pokrywa część kosztów kursu językowego. Inne popularne kraje mają podobne limity dotyczące pracy w niepełnym wymiarze godzin. Jeśli rodzina proponuje harmonogram wyraźnie przekraczający krajowy limit, nie jest to już umowa typu au pair.
Wymagania wobec au pair z Polski
Wymagania formalne są niewielkie, ale agencje i rodziny dokładnie je sprawdzają. Większość programów w krajach UE przyjmuje kandydatów w wieku od około 18 do 30 lat, choć dokładny przedział wiekowy zależy od kraju goszczącego. Nie możesz mieć własnych dzieci, a wiele programów wymaga, abyś była osobą niezamężną. Ukończone wykształcenie średnie lub zawodowe to zazwyczaj minimalny wymóg w programach polskich agencji.
Dokumenty, o które najczęściej będziesz proszona:
- referencje dotyczące opieki nad dziećmi, najlepiej od dwóch osób niebędących Twoimi krewnymi (liczą się doświadczenia jako opiekunka do dzieci, praca w przedszkolu, obozy letnie i wolontariat),
- zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego (KRK), o które można wystąpić online,
- zaświadczenie lekarskie potwierdzające zdolność do opieki nad dziećmi,
- list do rodziny goszczącej oraz zdjęcia przedstawiające kandydatkę z dziećmi,
- certyfikat językowy lub przynajmniej poziom komunikatywny w języku kraju przyjmującego; w Niemczech punktem wyjścia jest podstawowa znajomość języka niemieckiego na poziomie około A1.
Prawo jazdy kategorii B nie jest obowiązkowe, ale rodziny mieszkające poza dużymi miastami często traktują je jako niezbędne, ponieważ dojazdy do szkoły i na zajęcia odbywają się samochodem. Zdecydowanie preferowani są niepalący. Jako obywatel Polski wyjeżdżający do innego kraju UE lub EOG podróżujesz na podstawie dowodu osobistego lub paszportu, a po przyjeździe rejestrujesz się w lokalnym urzędzie. Programy poza UE, np. w Stanach Zjednoczonych, są realizowane przez oficjalne organizacje sponsorskie, które mają własne formalne procedury, co stanowi odrębny temat.
Jak znaleźć rodzinę goszczącą: agencja czy platforma internetowa?
Istnieją dwie główne drogi. Pierwsza to polska agencja współpracująca z agencją partnerską w kraju goszczącym. Pobiera ona opłatę programową, sprawdza dokumenty, dobiera rodziny i, co ważne, pomaga w razie problemów z zakwaterowaniem. Druga droga to międzynarodowa platforma internetowa, na której tworzy się profil i kontaktuje się bezpośrednio z rodzinami, zazwyczaj bezpłatnie lub za niewielką opłatą.
Zanim zapłacisz jakiejkolwiek polskiej agencji, sprawdź, czy figuruje ona w KRAZ (Krajowy Rejestr Agencji Zatrudnienia). Rejestr ten jest publiczny i można w nim wyszukiwać agencje według nazwy lub numeru identyfikacji podatkowej; agencja wysyłająca osoby za granicę powinna się w nim znajdować. Przeczytaj uważnie warunki programu: co obejmuje opłata, czy gwarantowana jest zastępcza rodzina oraz kto pokrywa koszt biletu powrotnego w przypadku przedwczesnego zakończenia pobytu.
Korzystanie z platformy daje większy wybór i pozwala zaoszczędzić pieniądze, ale w razie problemów musisz radzić sobie samodzielnie. Jeśli zdecydujesz się na tę opcję, przeprowadź co najmniej dwie rozmowy wideo z rodziną, poproś o rozmowę z poprzednią au pair i nalegaj na pisemną umowę, w której zostaną wymienione Twoje obowiązki, godziny pracy, dni wolne, kieszonkowe oraz kurs językowy. Rodzina, która unika spisania szczegółów na piśmie, daje Ci wyraźny sygnał ostrzegawczy.
Pytania, które należy zadać rodzinie przed wyrażeniem zgody
- Jak wygląda typowy dzień powszedni i weekend dla dzieci?
- Jakich obowiązków domowych oczekujecie ode mnie, poza opieką nad dziećmi?
- Czy będę mieć własny pokój i czy będzie on znajdował się w mieszkaniu rodziny, czy w oddzielnym budynku?
- Ile wieczorów w tygodniu będę opiekować się dziećmi i jak są one liczone?
- Czy pokrywacie koszty kursu językowego, lokalnego transportu i ubezpieczenia?
- Co stało się z waszą poprzednią au pair i czy mogę się z nią lub z nim skontaktować?
Ile zarabia au pair?
Au pair nie otrzymuje pensji, lecz comiesięczne kieszonkowe, którego wysokość wynika z przepisów lub powszechnej praktyki obowiązującej w kraju przyjmującym. W ujęciu pieniężnym kwota ta jest znacznie niższa od polskiej płacy minimalnej. Porównanie to jest jednak mylące, ponieważ au pair nie ponosi żadnych kosztów związanych z zakwaterowaniem, wyżywieniem ani zazwyczaj transportem lokalnym, a rodzina pokrywa część lub całość kosztów kursu językowego i ubezpieczenia.
W praktyce au pair może zaoszczędzić trochę pieniędzy jedynie dzięki rozważnym wydatkom, a kwestia finansowa nigdy nie powinna być głównym powodem wyjazdu. O tym, czy ten rok się opłaci, decyduje przede wszystkim poziom znajomości języka, jaki przywieziesz ze sobą, oraz doświadczenie w CV. W porównaniu ze zwykłą pracą przy opiece nad dziećmi niania zatrudniona w Polsce na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia zarabia godziwą pensję, ale nie ma możliwości pełnego zanurzenia się w języku obcym.
Szczegóły, które wpływają na rzeczywistą wartość pobytu:
- czy rodzina pokrywa pełny koszt kursu językowego, czy tylko się do niego dokłada,
- czy w cenie zawarty jest miesięczny bilet na transport publiczny,
- kto pokrywa koszty podróży do i z kraju goszczącego,
- czy masz dostęp do samochodu do użytku prywatnego,
- płatny urlop: wiele umów przewiduje kilka tygodni wolnego z pełnym kieszonkowym.
Ubezpieczenie, zdrowie i bezpieczeństwo za granicą
Od rodzin goszczących w krajach, w których obowiązuje regulowany program, oczekuje się, że zapewnią au pair ubezpieczenie zdrowotne i od następstw nieszczęśliwych wypadków. Poproś o szczegóły polisy przed wyjazdem, a nie dopiero po pierwszej wizycie u lekarza. Warto również sprawdzić w NFZ (Narodowym Funduszu Zdrowia), czy Twoja Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) jest nadal ważna, ponieważ zależy to od Twojego statusu ubezpieczeniowego w Polsce.
Zapisz w telefonie dane kontaktowe agencji, polskiego konsulatu w kraju goszczącym oraz jednej lub dwóch innych au pair, które poznasz na kursie językowym. Większość problemów jest niewielka i można je rozwiązać poprzez rozmowę, ale jeśli rodzina przestanie wypłacać kieszonkowe, nakłada obowiązki znacznie wykraczające poza umowę lub zachowuje się niewłaściwie, potrzebujesz rozwiązania w ciągu kilku dni, a nie tygodni.
Czy praca jako au pair jest dla Ciebie odpowiednia?
Program ten najlepiej sprawdza się w przypadku osób, które naprawdę lubią dzieci i miały już z nimi do czynienia, na przykład opiekując się młodszym rodzeństwem lub dziećmi przyjaciół rodziny. Jest on również odpowiedni dla tych, którzy chcą uczyć się języka poprzez codzienne używanie go, a nie w sali lekcyjnej, oraz którzy potrafią przez rok dostosować się do zasad panujących w obcym domu. Elastyczność ma większe znaczenie niż jakikolwiek certyfikat: plany ulegają zmianie, gdy dziecko zachoruje lub spotkanie rodziców się przedłuża.
To kiepski wybór, jeśli po pracy potrzebujesz prywatności, zmagasz się z tęsknotą za domem lub chcesz przede wszystkim zarabiać pieniądze. Mieszkasz tam, gdzie pracujesz, a granica między obowiązkami a czasem wolnym jest cieńsza niż w przypadku jakiejkolwiek zwykłej pracy. Niektórym osobom trudno jest również pogodzić się z tym, że jednego dnia traktuje się ich „prawie jak członka rodziny”, a następnego już jak pracownika.
Typowe błędy osób, które po raz pierwszy pracują jako au pair
Najczęstszym błędem jest przyjęcie pierwszej rodziny, która się odezwie, bez przeprowadzenia drugiej rozmowy telefonicznej lub sporządzenia pisemnej umowy. Drugim błędem jest brak ustalenia granic na samym początku: jeśli już w pierwszym tygodniu zaczniesz sprzątać całą kuchnię po kolacji, stanie się to Twoim obowiązkiem na resztę roku. Trzecim błędem jest pomijanie kursu językowego, gdy rodzina jest zajęta, mimo że kurs ten stanowi główną korzyść płynącą z programu.
Co możesz robić po roku spędzonym jako au pair?
Rok spędzony za granicą z dziećmi to solidny wpis w CV, zwłaszcza w przypadku pracy w edukacji, opiece nad dziećmi, turystyce i międzynarodowych firmach. Wiele byłych au pair decyduje się na studia z zakresu pedagogiki lub psychologii. Jeśli praca z dziećmi okazała się dla Ciebie odpowiednia, późniejsze role, takie jak trener umiejętności społecznych prowadzący grupy TUS, bezpośrednio opierają się na tym doświadczeniu.
Inni stawiają na znajomość języka. Dobra znajomość niemieckiego lub holenderskiego otwiera drzwi w polskich centrach usług wspólnych, logistyce i obsłudze klienta, a także w firmach produkcyjnych z zagranicznymi właścicielami, gdzie nawet na podstawowych stanowiskach technicznych, takich jak operator plotera w drukarni obsługującej zagranicznych klientów, ceniona jest znajomość drugiego języka. W CV warto pokazać ten rok jako konkretne umiejętności, a nie lukę w życiorysie. Oferty pracy wymagające znajomości języka niemieckiego lub holenderskiego znajdziesz w ogłoszeniach centrów usług wspólnych i firm logistycznych.
Często zadawane pytania
W jakim wieku można zostać au pair?
W przypadku kandydatów z Polski wyjeżdżających do krajów UE typowy przedział wiekowy wynosi od 18 do 30 lat, ale każdy kraj przyjmujący ustala własne ograniczenia, a niektóre programy mają węższe kryteria. Agencje zazwyczaj wymagają również ukończonej szkoły średniej lub zawodowej. Przed zebraniem dokumentów sprawdź dokładny przedział wiekowy dla wybranego kraju.
Czy mężczyzna może pracować jako au pair?
Tak. Program jest otwarty dla mężczyzn, a wymagania są takie same. W praktyce mniej rodzin wybiera au pair płci męskiej, więc poszukiwania mogą potrwać dłużej. Rodziny z aktywnymi chłopcami, rodziny, które potrzebują pomocy przy uprawianiu sportu, oraz rodziny, które potrzebują przede wszystkim kierowcy, są często otwarte na kandydatów płci męskiej.
Czy muszę znać język kraju przyjmującego?
Zazwyczaj oczekuje się podstawowej znajomości języka, a niektóre kraje wymagają jej formalnie; w Niemczech punktem odniesienia jest poziom około A1. W wielu rodzinach na początku posługuje się językiem angielskim, ale będziesz opiekować się dziećmi, które mogą w ogóle nie mówić po angielsku. Wyższy poziom znajomości języka sprawia, że jesteś bardziej atrakcyjnym kandydatem, a pierwsze tygodnie są znacznie łatwiejsze.
Jak długo au pair przebywa u rodziny?
Większość pobytów trwa od sześciu do dwunastu miesięcy, a standardem jest cały rok szkolny. Niektóre agencje organizują również kilkumiesięczne programy letnie. Dłuższy pobyt pomaga dzieciom zaaklimatyzować się w Twoim towarzystwie i daje Ci czas na osiągnięcie prawdziwego postępu w nauce języka.
Co się stanie, jeśli nie będę się dogadywać z rodziną goszczącą?
Najpierw porozmawiaj otwarcie o problemie i odwołaj się do pisemnej umowy. Jeśli to nie pomoże, agencja zazwyczaj może poszukać nowej rodziny, co jest głównym powodem korzystania z jej usług. Bez agencji musisz samodzielnie znaleźć nową rodzinę lub wrócić do domu, więc zachowaj trochę oszczędności na bilet awaryjny.