Dziewiarka: przewodnik po pracy operatora maszyn dziewiarskich
Dziewiarz (KZiS 731802) przetwarza przędzę na dzianinę lub gotowe wyroby dziane, obecnie głównie na skomputeryzowanych maszynach dziewiarskich płaskich i okrągłych. W polskiej przędzalni praca ta polega na obsłudze kilku maszyn jednocześnie, usuwaniu przerw w przędzy i usterek igieł, sprawdzaniu jakości zgodnie z kartą techniczną, a w przypadku najlepiej opłacanych dziewiarzy – na programowaniu maszyn marek Stoll lub Shima Seiki.
Tutaj dowiesz się, na czym polega ta praca, jakie zakłady zatrudniają dziewiarki, jak wyglądają zmiany i warunki pracy, jak rozpocząć karierę w tej branży – z wykształceniem lub bez – oraz jak operator maszyny staje się programistą.
Czym zajmuje się dziergacz w nowoczesnej halie dziewiarskiej?
Twoim głównym zadaniem jest utrzymanie maszyn w ruchu i zapewnienie prawidłowości produktu. Oficjalny opis zawodu zawiera zadania, które znajdziesz w każdym ogłoszeniu:
- wymiana motków przędzy i nawlekanie przędzy do maszyny,
- usuwanie przerw w przędzy sygnalizowanych przez czujniki zerwania oraz zapobieganie im,
- wymiana uszkodzonych igieł za pomocą szczypiec dziewiarskich,
- regulacja podajników przędzy (wodzików) i sprawdzanie napięcia przędzy,
- porównywanie gęstości oczek i innych parametrów strukturalnych z dokumentacją techniczną (kartą technologiczną),
- rejestrowanie wydajności i zużycia przędzy, sortowanie gotowych paneli i odpadów produkcyjnych.
To maszyny decydują o tym, jak wygląda Twój dzień. Na komputerowych maszynach płaskich (szydełkarkach płaskich), takich jak modele Stoll i Shima Seiki, dzierga się panele lub całe elementy swetrów, szalików i czapek, często z wzorami żakardowymi, warkoczowymi lub intarsjowymi. Na maszynach okrągłych (szydełkarki cylindryczne) wytwarza się rurki z dzianiny dżersejowej, które następnie trafiają do kroju, natomiast maszyny okrągłe o małej średnicy dziergają skarpety i rajstopy. Maszyny dziewiarskie osnowowe (dziewiarki osnowowe) wytwarzają tkaniny na bieliznę, odzież sportową oraz do zastosowań technicznych. W jednej z łódzkich reklam maszyn osnowowych operator obsługuje dwie maszyny na zmianę.
Zawód ten obejmuje również ręczne dzierganie na drutach i szydełku. Dzierganie rzemieślnicze przetrwało głównie w postaci małych przedsiębiorstw, marek projektantów oraz ścieżki rzemieślniczej czeladnika i mistrza, jednak większość miejsc pracy dla dziergających znajduje się w przemyśle.
Co produkują polskie fabryki dzianin?
Asortyment jest szerszy, niż większość ludzi się spodziewa. Fabryki produkują swetry i kardigany, szaliki, czapki i rękawiczki, skarpety i wyroby pończosznicze, produkty medyczne, tkaniny techniczne, takie jak tkaniny spacerowe, oraz dzianiny dekoracyjne. Wiele firm działa jako producenci kontraktowi dla marek polskich i zagranicznych, co oznacza częste zmiany stylu, przędzy i koloru.
Zakłady dziewiarskie skupiają się w okolicach Łodzi, na południu Polski oraz w okolicach Płocka, choć niewielkie firmy rodzinne działają również w innych miejscach. Niektóre z nich funkcjonują od kilkudziesięciu lat i nadal rekrutują pracowników za pomocą ogłoszeń typu „praca przez cały rok na umowę”, podkreślając możliwość pracy przez cały rok na podstawie umowy o pracę. Duże zakłady, dysponujące dziesiątkami maszyn, zazwyczaj pracują na kilka zmian i zatrudniają pracowników na bieżąco.
Zmiany, hałas i praca na stojąco: jakie są warunki pracy?
Większość zakładów pracuje na zmiany, często trzy: od 6:00 do 14:00, od 14:00 do 22:00 i od 22:00 do 6:00. Niektóre oferują na życzenie 12-godzinne zmiany, a nadgodziny są dodatkowo wynagradzane. Praca w nocy uprawnia do ustawowego dodatku za pracę w nocy zgodnie z Kodeksem pracy, a jeśli chcesz sprawdzić, jak wpłynie to na Twoje wynagrodzenie netto, skorzystaj z kalkulatora wynagrodzeń.
Praca wykonywana jest na stojąco i wymaga przemieszczania się między maszynami przez całą zmianę. Maszyny generują hałas i wibracje, przędza uwalnia włókna i pył, a wełna lub barwniki mogą wywoływać alergie. Ruchome i obracające się części oznaczają, że musisz ściśle przestrzegać zasad bezpieczeństwa, używać ochronników słuchu i nigdy nie sięgać do działającej maszyny. Lekarze medycyny pracy oceniają zdolność do wykonywania tej pracy, a dobry wzrok jest tak ważny, że niektóre ogłoszenia wymieniają go jako bezwzględny wymóg. Musisz dostrzec upuszczoną pętelkę lub niewłaściwy kolor na poruszającej się tkaninie.
Praca jest powtarzalna, ale nie mechaniczna. Kiedy fabryka zmienia produkt lub rodzaj przędzy, zmieniają się również parametry maszyn i trzeba reagować na nowe problemy.
Jak zostać dziergaczem?
Do wykonywania tej pracy nie jest wymagane żadne uprawnienie. Pracodawcy poszukują osób, które potrafią obsługiwać maszyny i dbać o jakość, i akceptują różne ścieżki kariery:
- Szkolenie w miejscu pracy (przyuczenie). Obecnie najpopularniejsza ścieżka. Wiele zakładów zatrudnia osoby bez doświadczenia jako asystentów dziergaczy i szkoli je bezpośrednio na hali produkcyjnej. Na tym etapie cierpliwość, zręczność manualna i dobry wzrok mają większe znaczenie niż dyplomy.
- Szkoła branżowa I stopnia. Odpowiednim zawodem szkolnym jest operator maszyn w przemyśle włókienniczym (KZiS 815204) z kwalifikacją MOD.06 Wytwarzanie i wykończanie wyrobów włókienniczych. Osoby dorosłe mogą uzyskać tę samą kwalifikację poprzez kwalifikacyjny kurs zawodowy.
- Ścieżka rzemieślnicza. W rzemiośle można uzyskać tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie dziewiarki, a egzaminy organizują Izby Rzemieślnicze.
- Technikum i uczelnia wyższa. Kierunek technik włókiennik przygotowuje do nadzorowania produkcji, a studia inżynierskie na Politechnice Łódzkiej umożliwiają objęcie stanowisk technologicznych i kierowniczych.
Jak wyglądają pierwsze tygodnie w zakładzie dziewiarskim?
Zanim zaczniesz obsługiwać maszynę, przechodzisz wstępne badanie lekarskie u lekarza medycyny pracy oraz wstępne szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (szkolenie wstępne BHP). Następnie zazwyczaj zaczynasz jako asystent: przygotowujesz przędzę, przenosisz i sortujesz gotowe panele, czyścisz maszyny oraz obserwujesz pracę doświadczonego kolegi. Krok po kroku uczysz się nawlekać przędzę, ponownie uruchamiać maszynę po przerwie oraz wymieniać igłę.
Najtrudniejsze na początku jest dostrzeganie wad. Uczysz się rozpoznawać opuszczone oczka, dziury, nierównomierne napięcie, błędne kolory w żakardzie oraz różnice między tkaniną a kartą techniczną, podczas gdy maszyna nadal pracuje. Dopiero po okresie szkolenia i ocenie, czy potrafisz pracować samodzielnie, fabryka przydziela ci własne maszyny na zmianie.
Obecnie niewiele szkół uczy dziania, więc pracodawcy sami przeprowadzają większość szkoleń. Jeśli ubiegasz się o pracę bez doświadczenia, wspomnij o wszelkiej pracy z maszynami, dobrym wzroku i gotowości do pracy zmianowej. Nasz przewodnik o tym, jak napisać CV bez doświadczenia, pokazuje, jak to zaprezentować.
Od dziergacza do programisty: który krok zmieni Twoją karierę?
Oficjalny opis zawodu wskazuje jasną ścieżkę kariery: asystent dziewiarza, następnie dziewiarz zmianowy, potem dziewiarz przeróbkowy, który specjalizuje się w szybkim przestawianiu maszyny na nowy produkt, a następnie kierownik zespołu i kierownik linii produkcyjnej. Każdy kolejny etap wymaga większej samodzielności w pracy i lepszej znajomości maszyn.
Etapem, który ulega największym zmianom, jest programowanie. Programista, często nazywany w ogłoszeniach „technologiem” lub „programistą maszyn dziewiarskich”, przygotowuje programy dziania dla maszyn płaskich w oprogramowaniu takim jak M1plus firmy Stoll lub systemy projektowe Shima Seiki, ustawia parametry maszyn, dzierga próbki oraz współpracuje z projektantami i klientami nad nowymi modelami. Ogłoszenia o pracę na te stanowiska wymagają bezpośrednio doświadczenia w programowaniu maszyn Shima lub Stoll, a takich osób trudno znaleźć, ponieważ niewiele szkół uczy tej umiejętności.
Produkcja dzianin obejmuje również inne powiązane stanowiska: łączarka (osoba łącząca dziane elementy), parowacz (osoba zajmująca się parowaniem i prasowaniem gotowych dzianin), krojczy oraz kontrolerzy jakości. Przechodzenie między tymi stanowiskami jest powszechne w mniejszych zakładach, gdzie pracownicy pełnią kilka funkcji.
Ile zarabia dziergacz?
Wynagrodzenie dziergacza na początku kariery jest zbliżone do krajowej płacy minimalnej dla osób dopiero przechodzących szkolenie. Doświadczony dziergacz obsługujący nowoczesne maszyny płaskie, pracujący na zmiany i otrzymujący premie, zazwyczaj zarabia więcej, ale rzadko przekracza średnią krajową. Programiści maszyn i technolodzy to osoby, które wyraźnie przewyższają średnią krajową, zwłaszcza w zakładach produkujących na eksport.
Czynniki wpływające na wysokość wynagrodzenia:
- praca zmianowa, ponieważ za nocne zmiany przysługuje ustawowa dodatek,
- premie za wydajność i jakość, które w niektórych zakładach mogą stanowić znaczną część miesięcznego wynagrodzenia,
- maszyny, na których potrafisz pracować, przy czym najbardziej cenione są skomputeryzowane maszyny płaskie i umiejętności programowania,
- region i pracodawca, ponieważ okolice Łodzi z wieloma zakładami oferują większy wybór niż małe miasteczko z jednym pracodawcą,
- forma zatrudnienia, ponieważ w tej branży powszechna jest umowa o pracę z płatnymi nadgodzinami.
Czy dziergacze mają przyszłość?
Polski przemysł tekstylny jest znacznie mniejszy niż przed latami 90., a konkurencja ze strony importu z Azji pozostaje silna. Zakłady, które przetrwały, zazwyczaj specjalizują się w małych seriach, szybkich dostawach i wysokiej jakości dla marek europejskich lub w produktach medycznych i technicznych, gdzie bliskość klienta ma znaczenie.
Automatyzacja jest już widoczna. Nowoczesne maszyny płaskie potrafią dziergać całe ubrania przy minimalnej liczbie połączeń, dzięki czemu do łączenia potrzeba mniej osób, a jedna osoba może obsługiwać więcej maszyn niż wcześniej. Oznacza to ogólnie mniej miejsc pracy, ale wyższe wymagania wobec każdego operatora: zrozumienie maszyny, jej programu i usterek. Ogłoszenia oferujące szkolenia od podstaw oraz te, w których poszukuje się doświadczonych dziergaczy „od zaraz”, sugerują, że trudno jest znaleźć doświadczony personel.
Sztuczna inteligencja i oprogramowanie do projektowania mają większy wpływ na tworzenie wzorów i programowanie niż na pracę na hali produkcyjnej. Ktoś nadal musi wymieniać przędzę, usuwać zacięcia i decydować, czy dany panel spełnia wymagania kontroli jakości.
Dla kogo jest praca dziergacza i kto powinien szukać gdzie indziej?
Ta praca jest dla Ciebie, jeśli jesteś osobą precyzyjną, cierpliwą i spostrzegawczą, dobrze rozróżniasz kolory i lubisz pracę techniczną przynoszącą namacalne rezultaty. Powinieneś umieć koncentrować się przez długi czas, szybko przełączać się między zadaniami, gdy kilka maszyn wymaga uwagi, oraz akceptować pracę zmianową. Ciekawość techniczna pomoże Ci awansować w kierunku programowania.
Ta praca nie jest dla Ciebie, jeśli przeszkadza Ci hałas, wielogodzinne stanie lub praca w nocy, albo jeśli potrzebujesz ruchu i kontaktu z ludźmi. W takim razie lepiej sprawdzą się takie zawody jak instruktor sportowy. Dziewiarze, którzy chcą pozostać w branży technicznej, ale odejść od produkcji tekstylnej, często przekwalifikowują się na zawody związane z instalacjami, na przykład jako specjaliści ds. energii odnawialnej, gdzie doświadczenie w obsłudze maszyn, pracy z dokumentacją techniczną i pracy zmianowej stanowi dobry punkt wyjścia.
Często zadawane pytania
Czy mogę zostać dziewiarzem bez doświadczenia?
Tak. Wiele zakładów dziewiarskich zatrudnia osoby bez doświadczenia jako asystentów dziewiarzy i szkoli je w trakcie pracy. Poszukują one osób o dobrym wzroku, zręczności manualnej, cierpliwości i gotowości do pracy zmianowej. Po okresie szkolenia i oceny można przejść do samodzielnej pracy jako dziewiarz zmianowy, a następnie nauczyć się obsługi bardziej złożonych maszyn.
Jaka jest różnica między dziewiarzem a operatorem maszyn dziewiarskich?
W klasyfikacji KZiS są to odrębne pozycje: dziewiarz (731802) i operator maszyn dziewiarskich (815201). Opis stanowiska dziewiarza jest szerszy i obejmuje również dzierganie ręczne oraz bardziej samodzielną pracę z dokumentacją techniczną. W ogłoszeniach o pracę te dwa terminy są jednak używane niemal zamiennie, często zapisywane razem jako „dziewiarz, operator maszyn dziewiarskich”.
Czy muszę umieć robić na drutach ręcznie?
Nie, dzianie maszynowe to zupełnie inna umiejętność. Pomocna jest jednak znajomość podstawowych struktur dzianiny, takich jak dżersej prosty, ściągacz i żakard, ponieważ ułatwia to rozpoznawanie wad i zrozumienie karty technicznej. Zakłady przędzalnicze przekazują tę podstawową wiedzę podczas szkoleń.
Czy praca na maszynach dziewiarskich jest niebezpieczna?
Wiąże się z konkretnymi zagrożeniami: hałasem, który może uszkodzić słuch, wibracjami, pyłem z włókien, alergiami na wełnę lub barwniki oraz ruchomymi częściami maszyn. Dzięki ochronie słuchu, ścisłym zasadom bezpieczeństwa i regularnym kontrolom przeprowadzanym przez lekarza medycyny pracy ryzyko to można opanować, ale nieostrożność w pobliżu działającej maszyny może spowodować poważne obrażenia.
Których maszyn dziewiarskich warto się nauczyć obsługi?
Komputerowe maszyny płaskie firm Stoll i Shima Seiki dają najwięcej możliwości, ponieważ często pojawiają się w ogłoszeniach o pracę i otwierają drogę do stanowisk programistycznych. Doświadczenie w obsłudze maszyn okrągłych, w tym maszyn do produkcji skarpet i wyrobów pończoszniczych, jest również cenne w zakładach produkujących tkaniny i odzież na nogi. Niezależnie od tego, od czego zaczniesz, nauka programowania jest krokiem, który najbardziej się opłaca.