Polski poseł do Parlamentu Europejskiego: na czym polega praca, wybory i wynagrodzenie
Polski europoseł (poseł do Parlamentu Europejskiego, potocznie zwany europosłem) jest jednym z 53 członków wybranych w Polsce do Parlamentu Europejskiego na kadencję 2024–2029. Europosłowie współdecydują wraz z Radą o przepisach UE i budżecie Unii. Aby kandydować, trzeba mieć co najmniej 21 lat i mieszkać w Polsce lub innym kraju UE od pięciu lat.
Czym właściwie zajmuje się polski europoseł?
Parlament Europejski jest współustawodawcą. Większość przepisów UE, od regulacji dotyczących kryptowalut po limity emisji dla samochodów, jest przyjmowana wspólnie przez Parlament i Radę UE, w której zasiadają przedstawiciele rządów krajowych. Komisja Europejska przedstawia wnioski, a obie instytucje wprowadzają poprawki i uzgadniają treść aktów prawnych. Polski europoseł spędza zatem większość kadencji pracując nad tekstami, które będą miały bezpośrednie zastosowanie w Polsce lub które muszą zostać transponowane do polskiego prawa.
Dla polskiego posła do Parlamentu Europejskiego sedno pracy rozgrywa się w komisjach. Każdy poseł jest pełnoprawnym członkiem co najmniej jednej komisji, takiej jak ECON (sprawy gospodarcze i monetarne), AGRI (rolnictwo), ITRE (przemysł i energia) lub LIBE (swobody obywatelskie). W ramach komisji najbardziej wpływowe role to:
- sprawozdawca – poseł do PE, który opracowuje stanowisko Parlamentu w sprawie danego wniosku i negocjuje je,
- sprawozdawca pomocniczy – osoba śledząca tę samą sprawę w imieniu innej grupy politycznej,
- koordynator – osoba rozdzielająca sprawy i instrukcje dotyczące głosowania w ramach grupy w komisji.
Gdy komisja przyjmie swoje sprawozdanie, sprawozdawca i sprawozdawcy pomocniczy biorą udział w rozmowach trójstronnych – zamkniętych negocjacjach z prezydencją Rady i Komisją. To właśnie tam często ustalany jest ostateczny brzmienie aktu prawnego. MiCA, rozporządzenie UE, które obecnie określa, kto może zatrudnić specjalistę ds. kryptowalut w Polsce, przeszło dokładnie ten proces.
Posłowie do Parlamentu Europejskiego głosują również nad budżetem UE, zatwierdzają Komisję jako całość po przesłuchaniach kandydatów na komisarzy, przyjmują rezolucje w sprawach zagranicznych i praw człowieka oraz kierują pisemne pytania do Komisji.
Dlaczego grupy polityczne mają większe znaczenie niż przynależność narodowa?
Na sali plenarnej posłowie do Parlamentu Europejskiego zasiadają według przynależności do grup politycznych, a nie według krajów. Polskie partie należą do grup europejskich, a wpływ polskiego posła do Parlamentu Europejskiego zależy w dużej mierze od wielkości jego grupy i zajmowanej w niej pozycji. Przewodnictwo w komisjach, funkcje sprawozdawców oraz czas na wystąpienia są rozdzielane między grupy proporcjonalnie do ich siły, więc nowicjusz z dużej grupy zazwyczaj otrzymuje bardziej znaczące sprawy do załatwienia niż znany polityk z małej grupy.
Jak zostać posłem do Parlamentu Europejskiego z Polski?
Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce reguluje Kodeks wyborczy wraz z prawem UE. Kandydat musi posiadać prawo do głosowania w tych wyborach, mieć ukończone co najmniej 21 lat w dniu wyborów, mieszkać na stałe w Polsce lub innym państwie członkowskim UE przez co najmniej pięć lat oraz nie może być skazany za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. O urząd mogą ubiegać się również obywatele innych państw UE mieszkający w Polsce.
Sposób liczenia głosów jest nietypowy i budzi wątpliwości wśród wielu wyborców. Polska jest podzielona na 13 okręgów wyborczych, ale mandaty są najpierw rozdzielane między komitety na szczeblu krajowym, przy użyciu metody D’Hondta, wśród tych, które przekroczyły 5-procentowy próg w skali kraju. Dopiero potem mandaty każdego komitetu są przydzielane między jego listy okręgowe metodą największej reszty, a w ramach listy wygrywają kandydaci, którzy uzyskali najwięcej głosów. W rezultacie liczba mandatów w poszczególnych okręgach nie jest z góry ustalona i zależy częściowo od frekwencji wyborczej.
Kadencja trwa pięć lat. Ostatnie wybory odbyły się w czerwcu 2024 r., więc następne zaplanowano na 2029 r.
Czy pozycja na liście decyduje o tym, kto wygrywa?
Formalnie rzecz biorąc, nie: na liście mandaty otrzymują kandydaci, którzy zdobyli najwięcej głosów, niezależnie od ich pozycji na liście. W praktyce pierwsze miejsce, zwane „jedynką”, przyciąga najwięcej głosów i uwagi mediów, dlatego partie rezerwują je dla swoich najbardziej znanych polityków. Kandydat z niższej pozycji nadal może wygrać, ale tylko dzięki intensywnej kampanii osobistej w okręgu wyborczym.
Dlatego przyszły polski poseł do Parlamentu Europejskiego zazwyczaj potrzebuje dwóch rzeczy przed rozpoczęciem kampanii: rozpoznawalności wśród wyborców w danym okręgu oraz wystarczającej pozycji w partii, aby uzyskać dobre miejsce na liście. Budowanie obu tych elementów zajmuje lata, często poprzez wcześniejszą działalność w polityce krajowej lub regionalnej.
Czy poseł do Parlamentu Europejskiego może zachować mandat w Sejmie lub Senacie?
Nie. Prawo UE i Kodeks wyborczy wykluczają łączenie mandatu w Parlamencie Europejskim z mandatem w Sejmie lub Senacie. Poseł lub polski senator, który zostanie wybrany do Parlamentu Europejskiego, traci mandat krajowy. Poseł do PE nie może również być członkiem polskiego rządu ani pełnić funkcji, które zgodnie z Konstytucją są nie do pogodzenia z mandatem parlamentarnym.
Jak wygląda miesiąc posła do Parlamentu Europejskiego?
Polski poseł do Parlamentu Europejskiego pracuje zgodnie z kalendarzem planowanym z rocznym wyprzedzeniem i oznaczonym kolorami, a rytm jego pracy znacznie różni się od tego w polityce krajowej:
- tygodnie posiedzeń komisji i grup w Brukseli: posiedzenia komisji, przesłuchania, spotkania grup w celu uzgodnienia stanowisk i głosowań w komisjach,
- tygodnie sesji plenarnych w Strasburgu: dwanaście czterodniowych sesji rocznie, podczas których odbywają się debaty i głosowania nad sprawozdaniami, poprawkami i rezolucjami,
- tygodnie w okręgu wyborczym: czas spędzany w Polsce na spotkaniach z wyborcami, samorządami lokalnymi, przedsiębiorstwami i organizacjami pozarządowymi.
Podróże są na porządku dziennym. Polski eurodeputowany w większości tygodni lata między Polską a Brukselą, około raz w miesiącu udaje się do Strasburga oraz bierze udział w delegacjach do krajów spoza UE. Wielu opisuje tę pracę jako pracę w trzech miejscach z dwoma walizkami.
Ile zarabia polski poseł do Parlamentu Europejskiego?
Posłowie do Parlamentu Europejskiego ze wszystkich państw członkowskich otrzymują takie samo wynagrodzenie, ustalone w Statucie posłów do Parlamentu Europejskiego jako stały udział w wynagrodzeniu podstawowym sędziego Trybunału Sprawiedliwości UE. Jest ono wypłacane z budżetu UE i podlega opodatkowaniu unijnemu. Posłowie do Parlamentu Europejskiego nie decydują o wysokości własnego wynagrodzenia.
W porównaniu z polskimi wynagrodzeniami samo wynagrodzenie jest wielokrotnie wyższe od średniej krajowej i kilkakrotnie przewyższa wynagrodzenie posła do Sejmu. Oprócz wynagrodzenia Parlament pokrywa koszty związane z pełnieniem mandatu:
- dodatek na wydatki ogólne na prowadzenie biura w Polsce, telefony, sprzęt i łączność,
- dodatek dzienny na dni oficjalnej działalności w Brukseli lub Strasburgu, wypłacany wyłącznie po podpisaniu listy obecności i zmniejszany, jeśli poseł do PE opuści znaczną część głosowań imiennych w dni głosowań plenarnych,
- zwrot kosztów podróży na podstawie faktycznie poniesionych wydatków,
- dodatek na pomoc parlamentarną, który jest wypłacany bezpośrednio asystentom posła do Parlamentu Europejskiego i nie stanowi dochodu samego posła.
Po zakończeniu kadencji były poseł do Parlamentu Europejskiego może otrzymywać dodatek przejściowy, a później emeryturę zgodnie ze statutem. Elementy te są niezależne od krajowych uprawnień emerytalnych.
Kto pracuje dla posła do Parlamentu Europejskiego i czy może to być Twoja praca?
Jest to część tematu, którą większość przewodników pomija: bardzo niewielu czytelników zostanie posłami do Parlamentu Europejskiego, ale wielu może dla nich pracować. Każdy poseł zatrudnia niewielki zespół finansowany z dodatku na pomoc parlamentarną.
- Akredytowani asystenci parlamentarni pracują w Brukseli i Strasburgu i są zatrudnieni przez Parlament Europejski. Śledzą sprawy komisji, przygotowują projekty poprawek, sporządzają listy do głosowania i przemówienia oraz utrzymują kontakt z urzędnikami Komisji i Rady.
- Asystenci lokalni pracują w Polsce na podstawie umów zawartych zgodnie z polskim prawem. Prowadzą biuro regionalne, organizują spotkania i wydarzenia, odpowiadają na listy obywateli oraz zajmują się mediami społecznościowymi.
Pracodawcy oczekują biegłej znajomości języka angielskiego, często również francuskiego, wiedzy na temat funkcjonowania procedury legislacyjnej UE oraz doskonałych umiejętności redakcyjnych. Wielu asystentów to absolwenci prawa, europeistyki lub stosunków międzynarodowych, którzy zaczynali od stażu, w tym od płatnych staży im. Schumana oferowanych przez Parlament. Praca dla posła do Parlamentu Europejskiego kończy się wraz z wygaśnięciem mandatu, ale zdobyte doświadczenie otwiera drzwi do instytucji UE, branży konsultingowej i sektora spraw publicznych. Poszukaj ofert pracy w sektorze UE i spraw publicznych.
Jakie zasady obowiązują posłów do Parlamentu Europejskiego?
Każdy polski poseł do Parlamentu Europejskiego przestrzega Kodeksu postępowania Parlamentu. Musi złożyć oświadczenie o interesach prywatnych, w którym wymienia poprzednie miejsca pracy, płatną działalność, członkostwo w zarządach oraz udziały, które mogłyby spowodować konflikt interesów, a także zgłasza prezenty i podróże opłacone przez osoby trzecie. Od sprawozdawców i sprawozdawców pomocniczych oczekuje się, że będą publikować informacje o spotkaniach z przedstawicielami grup interesów w sprawie, którą się zajmują.
Obecność na posiedzeniach wiąże się z wynagrodzeniem w postaci dziennej diety, a nadużycie środków pomocowych lub diet biurowych może skutkować zwrotem środków i nałożeniem kar. Dochodzenia Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) dotyczące wydatkowania diet dotknęły posłów do PE z kilku krajów, dlatego staranne rozliczanie się z wydatków stanowi część tej pracy.
Kto odnosi sukcesy jako poseł do PE i jakie są wady tej funkcji?
Najskuteczniejsi polscy europosłowie wybierają jedną lub dwie dziedziny polityki i zajmują się nimi przez lata, ponieważ wpływ w Brukseli wynika z wiedzy fachowej oraz relacji z kolegami z innych krajów. Dobrze radzą sobie często byli ministrowie, przywódcy regionalni oraz specjaliści w dziedzinie rolnictwa, energetyki czy bezpieczeństwa. Doświadczenie lokalne również ma znaczenie: nasz artykuł o wójcie i władzach gminy pokazuje, jak fundusze unijne wyglądają z perspektywy odbiorców.
Wady są realne. Rozpoznawalność polskiego europosła w kraju jest niska w porównaniu z politykami krajowymi, długie nieobecności obciążają życie rodzinne, a po pięcioletniej kadencji następuje niepewny powrót do polskiej polityki lub biznesu. Muszą oni również wyjaśniać wyborcom decyzje podjęte w drodze kompromisu między 27 krajami, co nie zawsze spotyka się z pozytywnym odbiorem.
Często zadawane pytania
Ilu europosłów ma Polska?
W kadencji 2024–2029 Polska wybiera 53 posłów do Parlamentu Europejskiego, o jednego więcej niż w poprzedniej kadencji, spośród łącznie 720 mandatów. Liczba mandatów przypadających na każdy kraj jest ustalana decyzją UE i zależy od liczby ludności. W Polsce mandaty nie są z góry przydzielane 13 okręgom wyborczym, a ich rozkład zależy od wyników wyborów i frekwencji.
Ile lat trzeba mieć, aby zostać posłem do Parlamentu Europejskiego w Polsce?
W dniu wyborów trzeba mieć ukończone co najmniej 21 lat. Wymagane jest również posiadanie prawa do głosowania w wyborach europejskich, pięcioletni stały pobyt w Polsce lub innym kraju UE oraz brak wyroku skazującego za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Kandydatów zgłaszają komitety wyborcze, a każda lista okręgowa musi być poparta podpisami wyborców.
Czy polski eurodeputowany zarabia więcej niż poseł?
Tak, kilkakrotnie więcej. Posłowie do Parlamentu Europejskiego ze wszystkich krajów UE otrzymują takie samo wynagrodzenie, ustalone jako stały udział w wynagrodzeniu podstawowym sędziego Trybunału Sprawiedliwości UE i wypłacane z budżetu UE. Wynagrodzenie posła do Sejmu jest określone przez prawo polskie i powiązane z wynagrodzeniem wiceministra. Posłowie do Parlamentu Europejskiego otrzymują również dodatki pokrywające koszty biurowe i podróży.
Czy można być jednocześnie posłem do Sejmu i posłem do Parlamentu Europejskiego?
Nie. Mandatu w Parlamencie Europejskim nie można łączyć z mandatem w Sejmie ani w Senacie. Jeśli urzędujący poseł lub senator zostanie wybrany do Parlamentu Europejskiego, mandat krajowy wygasa. Poseł do Parlamentu Europejskiego nie może również pełnić funkcji ministra ani sekretarza stanu w polskim rządzie w trakcie trwania kadencji.
Gdzie pracują polscy posłowie do Parlamentu Europejskiego?
W trzech miejscach. Posiedzenia komisji i grup politycznych odbywają się głównie w Brukseli, natomiast dwanaście czterodniowych sesji plenarnych w ciągu roku organizowanych jest w Strasburgu. Sekretariat Generalny Parlamentu ma siedzibę w Luksemburgu. W przerwach między sesjami posłowie do Parlamentu Europejskiego pracują w swoich regionach w Polsce, gdzie prowadzą biura i spotykają się z wyborcami, samorządami lokalnymi oraz organizacjami.