Pracownik domu pogrzebowego: obowiązki, zatrudnienie i wynagrodzenie
Pracownik domu pogrzebowego odbiera zmarłych z domów, szpitali i domów opieki, przygotowuje ich do złożenia w trumnie, niesie trumnę podczas ceremonii i często pomaga przy pracach na cmentarzu. Nie jest wymagany dyplom ani licencja. Pracodawcy oczekują prawa jazdy kategorii B, siły fizycznej, opanowania oraz gotowości do nocnych wezwań.
W polskich ogłoszeniach o pracę to samo stanowisko występuje pod kilkoma nazwami: pracownik zakładu pogrzebowego, żałobnik, pracownik domu pogrzebowego lub kierowca-żałobnik. Część biurowa tej pracy, czyli organizator usług pogrzebowych, ma swój własny kod w KZiS (Klasyfikacja Zawodów i Specjalności, oficjalna polska klasyfikacja zawodów): 516302. Ten artykuł dotyczy obu ról, ponieważ w małej firmie rodzinnej jedna osoba często pełni obie funkcje.
Czym na co dzień zajmuje się pracownik zakładu pogrzebowego?
Praca w zakładzie pogrzebowym dzieli się na dwa nurty. Jeden to praca fizyczna: przewóz zwłok, chłodnia, karawan, ceremonia i grób. Drugi to praca biurowa: rozmowy z rodziną, załatwianie dokumentów i ustalanie terminów, sprzedaż trumny lub urny. Duże firmy w dużych miastach rozdzielają te role. W firmie zatrudniającej trzy lub cztery osoby w miasteczku powiatowym ten sam pracownik zakładu pogrzebowego odbiera telefony w nocy, rano prowadzi karawan, a po południu wypełnia dokumenty dotyczące zasiłku pogrzebowego.
Pracownik zakładu pogrzebowego z ekipy zajmującej się przewozem zwłok i ceremonią (żałobnik)
Podstawowym zadaniem personelu, a także tym, czego każdy nowy pracownik domu pogrzebowego uczy się jako pierwszego, jest eksportacja zwłok, czyli odbiór zmarłego z mieszkania, oddziału szpitalnego, hospicjum lub domu opieki (DPS) i przewiezienie go do chłodni firmy lub do kostnicy szpitalnej. Ogłoszenia z Poznania, Bydgoszczy i Gdańska wymieniają praktycznie te same obowiązki: transport zmarłych, również w nocy, obsługa ceremonii pogrzebowych, prowadzenie pojazdów służbowych oraz ich czyszczenie. Wiele z nich obejmuje również kopanie grobów, demontaż nagrobków przed pochówkiem w istniejącej rodzinnej mogile oraz ekshumacje.
- odbiór zmarłego z miejsca zgonu przy użyciu noszy, worka na zwłoki lub kapsuły transportowej, często po wąskich schodach w blokach mieszkalnych bez windy,
- umycie, ubranie i umieszczenie zmarłego w trumnie (toaleta pośmiertna), chyba że firma zatrudnia balzamistę, który przygotowuje zmarłego do wystawienia,
- zamykanie trumny lub urny na czas transportu oraz zabezpieczanie jej w karawanie,
- niesienie trumny podczas mszy pogrzebowej lub ceremonii świeckiej oraz opuszczanie jej do grobu,
- kopanie i zasypywanie grobów, ustawianie urządzenia do opuszczania trumny, niesienie wieńców i świec,
- czyszczenie i dezynfekcja chłodni, karawanu oraz sprzętu po każdej usłudze pogrzebowej.
Organizator usług pogrzebowych (funeral arranger)
Osoba zajmująca się organizacją pogrzebu spotyka się z rodziną, zazwyczaj w ciągu jednego dnia od śmierci. Jego zadaniem jest przekształcenie szoku i chaosu w konkretny plan z datą i godziną: rezerwacja w parafii i w administracji cmentarza, wybór między pochówkiem a kremacją, trumna lub urna, kwiaty, nekrolog (klepsydra), muzyka i transport. Oficjalny profil zawodowy dla tego kodu obejmuje również koordynację codziennej pracy biura oraz współpracę z ekipą pogrzebową i personelem cmentarza.
Dużą część dnia zajmują formalności. Rodzina przynosi kartę zgonu (lekarski akt zgonu), a organizator wyjaśnia kolejne kroki: zgłoszenie zgonu w Urzędzie Stanu Cywilnego w celu uzyskania aktu zgonu oraz wybór sposobu rozliczenia zasiłku pogrzebowego z ZUS lub KRUS. Wiele domów pogrzebowych rozlicza zasiłek bezpośrednio, więc rodzina nie musi płacić tej kwoty z góry. Jedna błędna data lub brakujący podpis mogą opóźnić pochówek, dlatego ogłoszenia o pracy na tym stanowisku wymagają dokładności, umiejętności obsługi komputera oraz znajomości formalności.
Nocne wezwania, ceremonie i cmentarz: jak wygląda tydzień pracy
Biuro domu pogrzebowego jest zazwyczaj otwarte od wczesnego rana do połowy popołudnia, ale zgony nie dostosowują się do godzin pracy. Ogłoszenia mówią to wprost: dyspozycyjność poza godzinami pracy, dyżur „pod telefonem” oraz przewozy nocne. Typowym modelem jest system zmianowy, w którym jeden lub dwóch pracowników przechowuje telefon i klucze do karawanu w nocy oraz w weekendy.
Ceremonie odbywają się głównie od późnego przedpołudnia do wczesnego popołudnia, a miejska firma może obsłużyć kilka z nich w ciągu jednego dnia. Przed Wszystkich Świętych (1 listopada) praca na cmentarzach osiąga szczyt, a zimą zamarznięta ziemia spowalnia kopanie. Niektóre firmy korzystają z małej koparki, dlatego w kilku ogłoszeniach dotyczących kopania grobów jako zaletę wymienia się umiejętność obsługi takiego sprzętu.
Praca w domu pogrzebowym wiąże się z dużym wysiłkiem fizycznym. Trumnę przenosi zespół, ale przeniesienie z czwartego piętra często wykonują dwie osoby. Podnosisz, przenosisz i klękasz w ciemnym garniturze, w deszczu i letnim upale, a przy tym oczekuje się od ciebie zachowania spokoju.
Czego polscy pracodawcy oczekują od pracownika domu pogrzebowego?
Ogłoszenia o pracę dla pracownika domu pogrzebowego w zespole są krótkie i bardzo podobne. Elementy, które powtarzają się niemal w każdym z nich:
- prawo jazdy kategorii B, często z „praktycznymi umiejętnościami prowadzenia pojazdu”; niektóre firmy korzystają z samochodów dostawczych o masie do 3,5 tony,
- dyspozycyjność, w tym dyżury nocne i weekendowe,
- wysoka kultura osobista i dyskrecja,
- odporność na stres i umiejętność pracy pod presją czasu,
- sprawność fizyczna, czasami określana wprost jako „zdolność do przenoszenia trumien”,
- doświadczenie w branży pogrzebowej jako atut, a nie wymóg.
Wykształcenie formalne rzadko stanowi problem. Ogłoszenia zamieszczane w Powiatowym Urzędzie Pracy często wskazują, że wystarczy wykształcenie podstawowe lub zawodowe, a wiele firm oferuje szkolenie w miejscu pracy (przyuczenie). Niektóre ogłoszenia są skierowane bezpośrednio do emerytów i osób pobierających rentę inwalidzką, które pracują w niepełnym wymiarze godzin lub w weekendy.
„Kultura osobista” oznacza tutaj konkretne zachowania: brak pogawędek po wejściu do mieszkania, w którym rodzina jest w szoku, odpowiedni ciemny strój, brak telefonu w ręku przy grobie, świadomość, kiedy ksiądz oczekuje przeniesienia trumny, oraz spokojne i wyraźne odpowiadanie płaczącemu rozmówcy o 3 nad ranem. Firmy zazwyczaj zaczynają od okresu próbnego, ponieważ muszą to sprawdzić w praktyce, zanim podpiszą dłuższą umowę o pracę.
W przypadku stanowiska organizatora w ogłoszeniach wymienia się dodatkowo umiejętności obsługi komputera i oprogramowania biurowego, obsługę klienta twarzą w twarz, znajomość formalności pogrzebowych i regulaminu cmentarza, a czasem także sprzedaż trumien, urn i elementów kamiennych. Jeśli ubiegasz się o pracę z innej branży, wyeksponuj w CV odpowiednie doświadczenie, na przykład w obsłudze klienta lub pracy w domu opieki.
Zasady, zgodnie z którymi pracuje pracownik domu pogrzebowego
Nie ma licencji dla pracowników domów pogrzebowych ani egzaminu państwowego. Ramy prawne wynikają z ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 1959 r. oraz z rozporządzeń Ministra Zdrowia w sprawie postępowania ze zmarłymi i ich transportu oraz w sprawie ekshumacji.
Przestrzegasz tych zasad w ramach konkretnych obowiązków związanych z pracą. Karawan musi być wyraźnie oznakowany, kabina kierowcy oddzielona od przedziału na trumnę, podłoga zmywalna, a trumna zabezpieczona przed przesuwaniem się. Transport zmarłego na dłuższe odległości wymaga zezwolenia, a do wniosku należy dołączyć dokument stwierdzający przyczynę zgonu lub wykluczający chorobę zakaźną. Gdy zgon został spowodowany jedną z wymienionych chorób zakaźnych, obowiązują specjalne procedury: dezynfekcja, zakaz mycia i ubierania zmarłego oraz natychmiastowe zamknięcie trumny. Przepisy sanitarne wymagają również oddzielnych pomieszczeń do przechowywania i przygotowywania zmarłych, wyposażonych w chłodnictwo.
Dla pracownika domu pogrzebowego oznacza to, że sprzęt ochronny stanowi standardowy element każdego przewozu (rękawiczki, maski, fartuchy), dezynfekcję noszy i pojazdu po każdym przypadku oraz badania medycyny pracy przed rozpoczęciem pracy. Należy zapytać pracodawcę o szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, ponieważ kontakt z płynami ustrojowymi jest częścią tej pracy.
Wynagrodzenie pracownika domu pogrzebowego: co wpływa na wysokość pensji?
W większości regionów Polski wynagrodzenie początkowe dla pracowników zakładu pogrzebowego wynosi tyle, ile wynosi krajowa płaca minimalna, lub jest zbliżone do niej, a wiele ogłoszeń publikowanych przez urzędy pracy podaje właśnie tę minimalną kwotę. W dużych miastach i w firmach o dużym natężeniu pracy doświadczony pracownik zakładu pogrzebowego osiąga wynagrodzenie bliższe średniej krajowej, głównie dzięki dodatkom za dyżury i nocne przewozy zwłok.
- Praca nocna i dyżury: niektóre firmy wypłacają dodatek za każdy transport, inne uwzględniają dyżury w wynagrodzeniu miesięcznym. Przed podpisaniem umowy zapytaj, który model ma zastosowanie.
- Rodzaj umowy: pracownicy zatrudnieni w pełnym wymiarze godzin zazwyczaj pracują na podstawie umowy o pracę, natomiast emeryci i osoby pomagające w weekendy często pracują na podstawie umowy zlecenia. Zanim podejmiesz decyzję, przelicz obie oferty z kwoty brutto na netto i sprawdź różnicę.
- Region i pracodawca: miejskie przedsiębiorstwa pogrzebowe oraz duże prywatne firmy w dużych miastach płacą więcej niż małe rodzinne firmy w mniejszych miejscowościach.
- Dodatkowe umiejętności: obsługa koparki, prace kamieniarskie, międzynarodowy transport zmarłych oraz kosmetyka pośmiertna – wszystko to wzmacnia Twoją pozycję.
- Przejście do biura: doświadczony organizator, który pozyskuje klientów, zazwyczaj zarabia więcej niż członkowie ekipy pogrzebowej.
Kto dobrze radzi sobie w tej pracy, a kto nie powinien się o nią ubiegać?
Praca w domu pogrzebowym jest odpowiednia dla osób, które zachowują spokój w obliczu śmierci, potrafią wykonywać ciężką pracę fizyczną w garniturze i akceptują nieregularny tryb życia. Dobry pracownik jest niemal niewidoczny podczas ceremonii i całkowicie niezawodny o 2 w nocy. Praca ta jest również odpowiednia dla osób poszukujących stabilnego zatrudnienia w okolicy, które nie wymagają dyplomu, dlatego w branży tej zatrudnionych jest wielu mężczyzn po czterdziestce oraz emerytów. W branży tej pracują również kobiety, częściej w biurze i przy kosmetyce pośmiertnej, ale także jako żałobniczki w zespołach ceremonialnych.
Praca ta nie jest odpowiednia dla osób, które nie potrafią znieść silnych zapachów lub widoku zwłok po śmierci, która pozostawała niezauważona przez kilka dni, dla tych, którzy potrzebują stałego harmonogramu pracy ze względu na opiekę nad dziećmi, lub dla osób, które nie lubią formalnego zachowania. Najtrudniejsze przypadki to zgony dzieci oraz nagłe, gwałtowne zgony. Osoby pracujące w tej branży otwarcie mówią o narastającym obciążeniu, a niewiele firm oferuje wsparcie psychologiczne, więc trzeba znaleźć własne sposoby na odprężenie. Jeśli po kilku miesiącach zauważysz problemy ze snem, drażliwość lub emocjonalne odrętwienie, potraktuj to jako sygnał wypalenia zawodowego i porozmawiaj z kimś, komu ufasz, lub z psychologiem.
Ścieżka kariery: od osoby niosącej trumnę do organizatora pogrzebów, balsamisty lub menedżera
Typowa kariera pracownika domu pogrzebowego zaczyna się od pracy w ekipie. Po roku lub dwóch znasz już lokalne cmentarze, biura parafialne i kostnice szpitalne i możesz przejść do organizowania pogrzebów w biurze. Inną ścieżką jest specjalizacja: kurs kosmetyki pośmiertnej lub pełnego kursu tanatopraktyki pozwala zostać balzamistą (tanatopraktorem), którego firmy potrzebują do wystawiania zwłok w otwartych trumnach oraz transportu za granicę. W firmach prowadzących krematorium istnieje również stanowisko krematora (KZiS 516301), które polega na obsłudze i monitorowaniu procesu kremacji.
Szczytem kariery jest kierowanie oddziałem lub własną firmą – jest to odrębne stanowisko opisane w naszym artykule poświęconym kierownikowi domu pogrzebowego. Otwarcie domu pogrzebowego nie wymaga koncesji branżowej, ale konieczne jest posiadanie pojazdu spełniającego normy sanitarne, dostępu do chłodni oraz dobrej reputacji wśród lokalnych parafii i szpitali. Dlatego większość właścicieli najpierw przez lata pracowała jako pracownicy terenowi.
Osoby opuszczające tę branżę często przechodzą do zawodów, które wymagają podobnego połączenia spokoju i troski: szpitalne kostnice (prosektorium), transport medyczny lub opieka nad osobami potrzebującymi. Jeśli szukasz pracy opartej na trosce, z dużą ilością kontaktu z ludźmi, ale w lżejszej atmosferze, przeczytaj, czym zajmuje się hippoterapeuta pracujący z dziećmi i końmi.
Często zadawane pytania
Czy do pracy w domu pogrzebowym potrzebne są jakieś kwalifikacje?
Prawo nie wymaga żadnych formalnych kwalifikacji. W praktyce pracodawcy oczekują prawa jazdy kategorii B, dobrego stanu zdrowia, schludnego wyglądu oraz odpowiedniego podejścia do rodzin. Pomocne jest ukończenie kursu z zakresu kosmetyki pogrzebowej, ale większość firm sama szkoli nowych pracowników. W przypadku stanowiska organizatora pogrzebów najważniejsze są umiejętności biurowe oraz znajomość formalności związanych z Urzędem Stanu Cywilnego, ZUS-em i administracją cmentarną.
Czy pracownik domu pogrzebowego musi pracować w nocy?
W większości firm – tak. Zgony w domu i w domach opieki zdarzają się o każdej porze, a rodzina oczekuje szybkiego odebrania zmarłego. Firmy organizują to w systemie zmianowym z dyżurami telefonicznymi, więc nie pracuje się każdej nocy. Podczas rozmowy kwalifikacyjnej warto zapytać, jak często będzie się dyżurować oraz w jaki sposób wynagradzane są dyżury i transporty zmarłych.
Czy kobieta może pracować w domu pogrzebowym?
Tak. Wiele ogłoszeń jest skierowanych zarówno do kobiet, jak i do mężczyzn, a kobiety pracują jako organizatorki pogrzebów, zajmują się makijażem pośmiertnym oraz w zespołach obsługujących ceremonie. Praca w zespole jest fizycznie wymagająca, ponieważ transport zwłok i przenoszenie trumien wymaga siły, ale zespoły korzystają z noszy, wózków i podnośników. W praktyce opanowanie i rzetelność liczą się równie dużo jak siła.
Ile zarabia pracownik domu pogrzebowego?
Pracownicy zazwyczaj zaczynają od płacy minimalnej lub kwoty zbliżonej do niej. Wraz z nabyciem doświadczenia, regularnymi dyżurami nocnymi oraz pracą w prężnie działającej firmie w dużym mieście wynagrodzenie może zbliżyć się do średniej krajowej. Organizatorzy pogrzebów i pracownicy posiadający umiejętności w zakresie balsamowania zarabiają więcej niż zwykli pracownicy. Największe różnice wynikają z modelu wynagrodzenia za gotowość do pracy, regionu oraz rodzaju umowy.
Jaka jest różnica między pracownikiem domu pogrzebowego a grabarzem?
Grabarz jest często zatrudniany przez zarząd cmentarza i zajmuje się wyłącznie grobami, podczas gdy pracownik domu pogrzebowego obsługuje cały proces od odbioru zwłok po pochówek. W mniejszych firmach role te się pokrywają: ci sami pracownicy kopią grób, prowadzą karawan i niosą trumnę. Ogłoszenia często łączą te stanowiska jako „grabarz, żałobnik, kierowca”.
Czy trudno jest znaleźć pracę w domu pogrzebowym?
Zazwyczaj nie. Zapotrzebowanie na pracowników domów pogrzebowych jest stabilne przez cały rok, rotacja personelu jest wysoka, a liczba kandydatów niewielka, więc firmy często zatrudniają osoby bez doświadczenia w branży. Przejrzyj ogłoszenia na portalach z ofertami pracy i w Powiatowym Urzędzie Pracy lub odwiedź bezpośrednio lokalne domy pogrzebowe. Przygotuj się na okres próbny, podczas którego firma sprawdzi, jak zachowujesz się podczas rzeczywistych przewozów zwłok i ceremonii.