Spawacz: certyfikaty, metody i zarobki
Spawacz (kod KZiS 721204) łączy elementy metalowe za pomocą łuku elektrycznego lub płomienia gazowego, stosując takie metody jak MAG, MIG, TIG, MMA lub spawanie tlenowo-acetylenowe. W Polsce wymagane jest posiadanie ważnego świadectwa kwalifikacji spawalniczych dla każdej stosowanej metody i spawanego materiału. Uzyskuje się je po ukończeniu kursu i zdaniu egzaminu zewnętrznego, a następnie należy dbać o jego aktualność.
Jakie uprawnienia spawalnicze są wymagane?
To pierwsza rzecz, którą należy zrozumieć w tym zawodzie, ponieważ determinuje ona wszystko inne: o jakie stanowiska można się ubiegać, ile się zarabia i jak planować szkolenia. Spawalnictwo nie podlega jednej państwowej licencji. Zamiast tego kompetencje potwierdza się poprzez egzamin kwalifikacyjny przeprowadzany zgodnie z normą europejską, a pracodawcy sprawdzają ten dowód, zanim spawacz zapali swój pierwszy łuk.
Norma stanowiąca podstawę egzaminu
W przypadku stali dokumentem odniesienia jest norma PN-EN ISO 9606-1. Aluminium i jego stopy są objęte normą PN-EN ISO 9606-2, a kolejne części dotyczą miedzi, niklu i tytanu. Certyfikat nie zawiera ogólnego określenia „spawacz”. Opisuje on konkretny zakres: metodę, grupę materiałów, rodzaj połączenia (spoinę pachwinową lub czołową), formę wyrobu (blacha lub rura), zakres grubości oraz pozycje spawania, z których kandydat był egzaminowany.
Kto przeprowadza egzamin?
Najbardziej znana ścieżka kształcenia prowadzi przez Centrum Spawalnictwa Sieci Badawczej Łukasiewicz – Górnośląskiego Instytutu Technologicznego, dawniej Instytutu Spawalnictwa w Gliwicach. Ośrodki szkoleniowe prowadzą zajęcia zgodnie z jej wytycznymi, a egzamin zdaje się przed uprawnionym egzaminatorem. Po zdaniu egzaminu otrzymuje się Świadectwo Egzaminu Kwalifikacyjnego Spawacza oraz wpis do książki spawacza. Inne jednostki certyfikujące, takie jak TÜV, również przeprowadzają egzaminy kwalifikacyjne zgodnie z tymi samymi standardami.
Utrzymanie ważności certyfikatu
Certyfikat spawalniczy nie jest dokumentem ważnym na całe życie. Zgodnie z przepisami obowiązującymi pracodawca lub koordynator spawalniczy musi co sześć miesięcy potwierdzać, że faktycznie wykonywałeś prace spawalnicze w zakresie objętym certyfikatem. Przerwa w spawaniu trwająca dłużej niż sześć miesięcy oznacza utratę kwalifikacji. Ponadto certyfikat musi być przedłużany w ustalonych odstępach czasu, poprzez ponowne zdanie egzaminu lub przedstawienie udokumentowanego dowodu na ciągłe wykonywanie prac o odpowiedniej jakości. Ośrodki szkoleniowe organizują krótkie kursy weryfikacyjne dla osób, których certyfikaty straciły ważność.
Przed rozpoczęciem każdego kursu wymagane jest zaświadczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania prac spawalniczych. Wymagania dotyczące wykształcenia są niewielkie: na kursy zazwyczaj przyjmowane są osoby posiadające co najmniej wykształcenie podstawowe.
MAG, MIG, TIG, MMA czy gazowe: czym różnią się metody spawania?
Polskie warsztaty i pracodawcy określają metody zarówno z nazwy, jak i za pomocą numerycznych kodów procesowych. Zapoznanie się z tymi kodami to najszybszy sposób na prawidłowe odczytanie ogłoszenia o pracę.
Spawanie MAG (135)
Spawanie w osłonie gazu aktywnym z podawaniem drutu pełnego jest podstawową metodą stosowaną w polskiej produkcji stalowej. Konstrukcje stalowe, przyczepy, maszyny rolnicze, ramy i kontenery są w większości spawane metodą MAG. Jest to metoda, której najczęściej uczą się początkujący, a także ta, która pojawia się w największej liczbie ogłoszeń, często zapisywana jako „spawacz MIG/MAG”.
Spawanie MIG (131)
Spawanie w osłonie gazu obojętnego wykorzystuje tę samą zasadę działania sprzętu, ale stosuje obojętny gaz osłonowy, a w praktyce kojarzy się głównie z aluminium. Spawacz MIG pracujący z aluminium musi posiadać oddzielny certyfikat zgodny z częścią normy dotyczącą aluminium, ponieważ materiał ten zachowuje się zupełnie inaczej niż stal.
Spawanie TIG (141)
Spawanie wolframowe w atmosferze gazu obojętnego z elektrodą niezużywającą się jest metodą precyzyjną. Jest wolniejsze, ale pozwala uzyskać czyste, kontrolowane spoiny na stali nierdzewnej, cienkich blachach, rurach i aluminium. Urządzenia do przetwórstwa spożywczego, instalacje farmaceutyczne, rurociągi i urządzenia ciśnieniowe opierają się na spawaniu TIG. Opanowanie tej metody zajmuje najwięcej czasu i zazwyczaj jest najlepiej opłacane.
Spawanie MMA (111)
Ręczne spawanie łukowe metali elektrodą otuloną wymaga najprostszego sprzętu i pozwala na pracę na zewnątrz, przy wietrze oraz w terenie. Nadal jest powszechnie stosowane w budownictwie, naprawach i niektórych pracach związanych z rurociągami. Wiele osób wybiera spawanie MMA jako drugą metodę, ponieważ dzięki temu mogą być przydatni poza warsztatem.
Spawanie gazowe (311)
Spawanie tlenowo-acetylenowe jest obecnie metodą niszową, stosowaną głównie w pracach instalacyjnych, naprawczych oraz przy niektórych systemach grzewczych. Nadal organizowane są kursy, ale liczba ogłoszeń, w których konkretnie poszukuje się spawacza gazowego, jest niewielka.
Każda metoda ma swoją własną ścieżkę rozwoju i rynek pracy. Jeśli chcesz zgłębić jedną ze specjalizacji, zapoznaj się z naszymi szczegółowymi przewodnikami dotyczącymi zawodu spawacza TIG oraz zawodu spawacza MIG/MAG.
Jak wygląda kurs spawalniczy krok po kroku?
Szkolenie spawalnicze ma charakter modułowy. Nie uczestniczy się w jednym długim kursie obejmującym wszystkie zagadnienia. Zamiast tego zakres wiedzy buduje się krok po kroku.
- Kurs podstawowy dotyczący spoin pachwinowych. Pierwszy moduł obejmuje bezpieczeństwo, sprzęt, przygotowanie połączeń oraz spoiny pachwinowe na blachach. Kończy się egzaminem, po którym otrzymujesz pierwszy certyfikat uprawniający do stosowania jednej metody.
- Spoiny czołowe na blachach. Kolejny etap obejmuje spoiny czołowe, które wymagają pełnego wtopienia i są poddawane bardziej rygorystycznym testom, często poprzez zginanie próbek lub kontrolę radiograficzną.
- Rury. Najbardziej wymagający moduł dotyczy spoin czołowych na rurach, gdzie trzeba spawać na całym obwodzie oraz w trudnych pozycjach.
- Dodatkowe metody. Po opanowaniu jednej metody nauka drugiej (na przykład TIG po MAG) zajmuje mniej czasu, ponieważ części dotyczące bezpieczeństwa i teorii się powtarzają.
Kursy są często współfinansowane przez urząd pracy lub w ramach systemu Baza Usług Rozwojowych. Poszukaj ośrodka, który organizuje egzamin we współpracy z uznaną jednostką certyfikującą, ponieważ sam certyfikat szkoleniowy nie zadowoli pracodawcy.
Istnieje również ścieżka szkolna. Absolwenci szkoły branżowej w zawodach takich jak ślusarz lub mechanik-monter mogą kontynuować naukę w dwuletniej szkole branżowej II stopnia lub na kursie zawodowym i uzyskać kwalifikacje technika spawalnictwa poprzez kwalifikacje „Organizacja i wykonywanie prac spawalniczych”. W praktyce jednak większość osób, które zarabiają na życie spawaniem, nauczyła się tego na kursach i u swojego pracodawcy.
Na co zwracają uwagę pracodawcy przy zatrudnianiu spawacza?
Proces rekrutacji w tej branży jest krótki i praktyczny. Typowy przebieg to rozmowa telefoniczna na temat metod i stanowisk, zapoznanie się z certyfikatami i dziennikiem spawalniczym, a następnie spawanie próbne w warsztacie. Wielu pracodawców przed złożeniem oferty wysyła próbkę do badania na zginanie lub prześwietlenia rentgenowskiego.
Ogłoszenia o pracę zazwyczaj zawierają następujące informacje:
- metodę lub metody (135, 141, 111 itd.),
- materiał: stal węglowa, stal nierdzewna lub aluminium,
- pozycje spawania, przy czym spoiny pionowe w górę (PF) i nad głową (PE) świadczą o większym doświadczeniu spawacza,
- czy konieczna jest umiejętność czytania rysunków technicznych i symboli spawalniczych, co ma miejsce niemal zawsze,
- czy praca odbywa się w warsztacie, czy na budowie, ewentualnie z wyjazdami służbowymi (delegacjami).
Zakres uprawnień musi odpowiadać charakterowi pracy. Spawacz posiadający uprawnienia do spawania metodą MAG na blachach, ubiegający się o pracę przy spawaniu rur, zazwyczaj zostanie najpierw odesłany na kurs. Dlatego najlepszą inwestycją w karierę jest często poszerzenie zakresu uprawnień, a nie zmiana pracodawcy.
Jakie są warunki pracy i zagrożenia dla zdrowia spawacza?
W tej pracy narażony jesteś na kilka zagrożeń jednocześnie. Promieniowanie ultrafioletowe i podczerwone pochodzące z łuku spawalniczego może w ciągu kilku sekund spowodować oparzenia oczu i skóry, dlatego obowiązkowe jest stosowanie hełmu samozaciemniającego, odzieży ognioodpornej i rękawic. Opary powstające podczas spawania zawierają tlenki metali, a w przypadku stali nierdzewnej – związki chromu i niklu. Dobra lokalna wentylacja wyciągowa, a w przestrzeniach zamkniętych – ochrona dróg oddechowych, nie są opcjonalnymi dodatkami.
Hałas powstający podczas szlifowania, wysoka temperatura podczas pracy oraz niewygodne pozycje dodatkowo zwiększają obciążenie. Spawanie nad głową oraz długie godziny spędzone w pozycji pochylonej nad konstrukcją obciążają szyję i ramiona. Ryzyko pożaru jest stałe, zwłaszcza podczas prac naprawczych w pobliżu materiałów łatwopalnych, dlatego w wielu zakładach standardem są zezwolenia na prace gorące.
Tryb pracy zależy w dużej mierze od pracodawcy. Zakłady produkcyjne zazwyczaj pracują na jedną lub dwie zmiany w hali. Projekty budowlane, stoczniowe, energetyczne i rurociągowe często wiążą się z pracą w terenie, w zmiennych warunkach pogodowych, a czasem z dala od domu, z tygodniowymi wyjazdami służbowymi. Niektórzy polscy spawacze podejmują pracę w innych krajach UE za pośrednictwem agencji; polski certyfikat wydany zgodnie z normą ISO jest dokumentem, o którego okazanie proszą ci pracodawcy.
Ile zarabia spawacz?
Spawacz, który niedawno uzyskał uprawnienia do wykonywania spoin pachwinowych jedną metodą, zazwyczaj zaczyna od wynagrodzenia zbliżonego do krajowej płacy minimalnej, a w większych zakładach produkcyjnych czasami nieco powyżej tej kwoty. Doświadczenie i szerszy zakres uprawnień szybko podnoszą wynagrodzenie.
Doświadczony spawacz MAG pracujący we wszystkich pozycjach zarabia zazwyczaj około średniej krajowej lub powyżej niej. Spawacz TIG zajmujący się stalą nierdzewną lub rurami, zwłaszcza w instalacjach spożywczych, farmaceutycznych lub energetycznych, zazwyczaj zarabia znacznie powyżej średniej krajowej. Spawacze posiadający również certyfikaty dotyczące rur i trudnych pozycji należą do najlepiej opłacanych pracowników fizycznych w polskim przemyśle.
Co wpływa na wysokość wynagrodzenia w tym zawodzie:
- Metoda i materiał. Spawanie metodą TIG stali nierdzewnej i aluminium jest lepiej opłacane niż spawanie metodą MAG stali węglowej.
- Pozycje i rury. Spawanie rur w trudnych pozycjach to odrębny, lepiej opłacany rynek.
- Delegacje. Praca w terenie z dodatkiem za podróże służbowe może znacznie zwiększyć miesięczne dochody w porównaniu z pracą w warsztacie.
- Region i branża. Stocznie, projekty energetyczne i duże zakłady produkcyjne oferują wyższe wynagrodzenia niż małe lokalne warsztaty.
- Rodzaj umowy. Praca w warsztacie opiera się głównie na umowie o pracę; w przypadku pracy agencyjnej i projektowej często stosuje się umowę zlecenie lub B2B, dlatego należy dokładnie porównać wynagrodzenie netto.
Dokąd może zaprowadzić kariera spawacza?
W ramach tej branży naturalnym postępem jest przechodzenie od jednej metody do kilku, od blach do rur oraz od łatwych pozycji do wszystkich pozycji. Niektórzy spawacze przechodzą do kontroli spoin po ukończeniu kursów z zakresu badań nieniszczących, na przykład badań penetracyjnych, lub obejmują stanowisko instruktora spawalnictwa w ośrodku szkoleniowym.
Dzięki dalszej edukacji ścieżka kariery prowadzi do stanowisk technicznych: technik spawalnictwa, międzynarodowy specjalista ds. spawalnictwa lub inżynier spawalnictwa po ukończeniu studiów technicznych, nadzorujący procedury spawalnicze i systemy jakości w zakładzie. Stanowiska te wiążą się z większą ilością pracy biurowej i mniejszą ilością czasu spędzanego za maską, ale są sposobem na pozostanie w branży, gdy lata fizycznej pracy zaczynają dawać się we znaki.
Spawacze często zmieniają też zakres obowiązków w ramach branży metalowej. Obróbka skrawaniem jest z nią ściśle powiązana: zakłady zajmujące się spawaniem konstrukcji stalowych często potrzebują operatorów tokarek do wykańczania wałów i elementów łączących, a niektórzy pracownicy przechodzą między tymi dwoma zawodami. Jeśli szukasz zawodu warsztatowego, w którym narażenie na opary jest mniejsze, praca stolarza wymaga podobnego połączenia umiejętności czytania rysunków technicznych i precyzyjnej pracy ręcznej.
Czy spawanie to dobry zawód dla Ciebie?
Spawanie jest odpowiednie dla osób o pewnej ręce, cierpliwych i o dobrym wzroku, których nie zniechęca konieczność powtarzania tego samego spoiny, aż do uzyskania pożądanego efektu. Zawód ten wynagradza tych, którzy nieustannie się uczą, ponieważ każda nowa metoda lub pozycja otwiera dostęp do lepiej płatnej pracy.
Nie jest to odpowiedni wybór, jeśli masz problemy z oddychaniem, nie znosisz upałów i noszenia odzieży ochronnej przez całą zmianę lub jeśli długie wyjazdy z domu są dla Ciebie nie do pomyślenia, a w pobliżu nie ma pracodawców prowadzących warsztaty. Przed opłaceniem kursu wiele ośrodków szkoleniowych umożliwia odbycie krótkiej sesji praktycznej, co jest niedrogim sposobem na sprawdzenie, czy praca ta Ci odpowiada.
Składając podanie, dokładnie wymień swoje certyfikaty: kod metody, materiał, rodzaj połączenia, pozycje i datę ważności. Nasz przewodnik dotyczący pisania CV na stanowisko w zawodzie wymagającym kwalifikacji pokazuje, jak przedstawić certyfikaty, aby rekruter mógł na pierwszy rzut oka dopasować Cię do stanowiska.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące zawodu spawacza
Ile czasu zajmuje zdobycie zawodu spawacza?
Podstawowy kurs jednej metody wraz z egzaminem trwa zazwyczaj kilka tygodni. Dodanie spoin czołowych i rur wydłuża ten czas łącznie do kilku miesięcy. Uzyskanie certyfikatu to dopiero początek: większość pracodawców oczekuje kilku miesięcy praktyki, zanim powierzą nowemu spawaczowi wymagające połączenia lub trudne pozycje.
Którą metodę spawania początkujący powinien opanować w pierwszej kolejności?
MAG (135) jest zazwyczaj pierwszym wyborem, ponieważ jest to najczęściej stosowana metoda w polskiej branży stalowej i pojawia się w największej liczbie ogłoszeń o pracę. Jest również łatwiejsza do opanowania niż TIG. Gdy już opanujesz metodę MAG, dodanie TIG otworzy przed Tobą możliwości lepiej płatnej pracy przy spawaniu stali nierdzewnej i rur.
Jak długo ważny jest certyfikat spawacza?
Certyfikat musi być potwierdzany co sześć miesięcy przez pracodawcę lub koordynatora spawalniczego, który poświadcza, że wykonywałeś prace spawalnicze w zakresie objętym certyfikatem. Przerwa trwająca dłużej niż sześć miesięcy oznacza utratę kwalifikacji. Po upływie tego czasu certyfikat musi być przedłużany w ustalonych odstępach czasu poprzez ponowne zdawanie egzaminu lub przedstawienie udokumentowanych dowodów ciągłego wykonywania prac o wysokiej jakości.
Czy można pracować jako spawacz bez certyfikatu?
W przypadku prostych, niekrytycznych prac niektóre małe warsztaty zatrudniają pomocników bez certyfikatu, ale prawie wszyscy pracodawcy przemysłowi wymagają ważnego certyfikatu zgodnego z normą ISO 9606. W przypadku stali konstrukcyjnej, urządzeń ciśnieniowych i rurociągów certyfikowani spawacze są standardowym wymogiem systemu jakości. Bez certyfikatu będziesz ograniczony do szlifowania i zadań pomocniczych.
Czy spawanie jest szkodliwe dla zdrowia?
Bez odpowiedniej ochrony może tak być. Promieniowanie łuku spawalniczego uszkadza oczy i skórę, a opary spawalnicze zawierają tlenki metali, które z czasem szkodzą płucom. Przy użyciu hełmu z automatycznie przyciemniającą szybką, odzieży ochronnej, skutecznego systemu wentylacyjnego oraz, w razie potrzeby, środków ochrony dróg oddechowych ryzyko jest znacznie mniejsze. Regularne badania medycyny pracy stanowią część obowiązków związanych z tym zawodem.