Specjalista ds. ESG: obowiązki, umiejętności i ścieżka kariery
Specjalista ds. ESG gromadzi i analizuje dane dotyczące kwestii środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego, oblicza ślad węglowy przedsiębiorstwa oraz sporządza raporty dotyczące zrównoważonego rozwoju zgodnie z ustawą o rachunkowości oraz europejskimi standardami ESRS. Stanowisko to, nazywane również analitykiem ESG, wymaga połączenia wiedzy z zakresu finansów, ochrony środowiska oraz przepisów, które ulegają ciągłym zmianom w związku z reformą omnibusową z 2026 roku.
Czym właściwie zajmuje się specjalista ds. ESG?
Polska klasyfikacja zawodów KZiS nie zawiera jeszcze kodu z literami „ESG” w nazwie. Najbliższym odpowiednikiem jest specjalista ds. społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw (kod 242114). W ogłoszeniach o pracę można spotkać kilka stanowisk o podobnym zakresie obowiązków: specjalista ds. ESG, analityk ds. ESG, specjalista ds. zrównoważonego rozwoju, specjalista ds. sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju lub menedżer ds. ESG na wyższym szczeblu.
Niezależnie od stanowiska, sednem pracy jest przekształcanie rozproszonych danych firmowych w wiarygodne informacje dotyczące wpływu na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny. Oznacza to zwracanie się do kierownika ds. energii o odczyty liczników, do działu kadr o dane dotyczące rotacji pracowników i szkoleń, do działu zakupów o informacje o dostawcach oraz do zarządu o zasady ładu korporacyjnego, a następnie sprawdzanie, obliczanie i opisywanie tego wszystkiego w sposób umożliwiający audyt.
Typowe zadania specjalisty ds. ESG obejmują:
- przeprowadzanie lub aktualizacja oceny podwójnej istotności (double materiality), która pozwala zidentyfikować kwestie zrównoważonego rozwoju istotne dla przedsiębiorstwa i jego interesariuszy,
- obliczanie emisji gazów cieplarnianych w zakresach 1, 2 i 3 zgodnie z protokołem GHG,
- przygotowywanie oświadczenia o zrównoważonym rozwoju lub dobrowolnego raportu ESG,
- odpowiadanie na kwestionariusze ESG od banków, inwestorów i dużych klientów,
- wspieranie audytora podczas poświadczania raportu o zrównoważonym rozwoju,
- koordynowanie planów dekarbonizacji, polityk i wewnętrznych szkoleń z zakresu ESG.
Co zmieniło się w sprawozdawczości ESG w latach 2025 i 2026?
Nie da się zrozumieć tej pracy bez znajomości kontekstu regulacyjnego, ponieważ to on określa, kto zatrudnia specjalistów ds. ESG i w jakim celu. Polska wdrożyła unijną dyrektywę CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) poprzez nowelizację ustawy o rachunkowości uchwaloną 6 grudnia 2024 r., która dodała odrębny rozdział dotyczący sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz wprowadziła obowiązkowe poświadczanie tych sprawozdań przez biegłych rewidentów. Największe jednostki interesu publicznego złożyły sprawozdania po raz pierwszy za rok obrotowy 2024.
Następnie UE zmieniła kurs. Dyrektywa „stop-the-clock” odroczyła obowiązki dla kolejnych grup przedsiębiorstw, a Polska wdrożyła ją poprzez ustawę, która weszła w życie w sierpniu 2025 r. W lutym 2026 r. opublikowano dyrektywę Omnibus I, która zasadniczo ograniczyła obowiązkową sprawozdawczość w zakresie zrównoważonego rozwoju do przedsiębiorstw i grup zatrudniających ponad 1 000 pracowników i osiągających roczny obrót netto powyżej 450 milionów euro. Polska częściowo transponowała ją poprzez nowelizację ustawy o rachunkowości w lutym 2026 r., a w lipcu 2026 r. opublikowano projekt ustawy wprowadzającej pozostałe uproszczenia, który ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2027 r.
Dla specjalisty ds. ESG ma to trzy praktyczne konsekwencje. Po pierwsze, liczba przedsiębiorstw prawnie zobowiązanych do sporządzania sprawozdań gwałtownie spadła, więc mniej firm potrzebuje pełnego wewnętrznego zespołu ds. sprawozdawczości. Po drugie, największe grupy nadal sporządzają sprawozdania zgodnie z ESRS i potrzebują doświadczonych pracowników, często w większym stopniu niż dotychczas, ponieważ standardy są upraszczane i na nowo interpretowane. Po trzecie, mniejsze przedsiębiorstwa nie uniknęły całkowicie kwestii związanych z ESG: banki i duzi klienci nadal proszą o dane, często w oparciu o dobrowolny standard VSME dla małych i średnich przedsiębiorstw.
Przed przyjęciem stanowiska warto zapytać, czy firma ma obowiązek sporządzania sprawozdań zgodnie z ustawą o rachunkowości, czy też robi to dobrowolnie. Odpowiedź na to pytanie pozwoli Ci ustalić, czy będziesz współpracować z audytorem w ramach terminów ustawowych, czy też będziesz budować system sprawozdawczości głównie na potrzeby klientów i kredytodawców.
Gdzie pracują specjaliści ds. ESG?
Największa grupa pracuje w dużych przedsiębiorstwach: grupach notowanych na giełdzie, firmach energetycznych i paliwowych, producentach prowadzących energochłonną produkcję oraz detalistach o długich łańcuchach dostaw. Specjalista ds. ESG zazwyczaj pracuje w dziale finansowym, strategicznym lub ds. zrównoważonego rozwoju i ściśle współpracuje z zespołem księgowym, ponieważ oświadczenie o zrównoważonym rozwoju stanowi część sprawozdania zarządu.
Druga grupa pracuje w firmach doradczych, od firm audytorskich i konsultingowych po butikowe firmy konsultingowe zajmujące się ESG. Konsultanci przeprowadzają oceny istotności, obliczają ślad węglowy i przygotowują raporty dla kilku klientów jednocześnie. Jest to szybki sposób na zdobycie wiedzy, ale należy liczyć się z terminami realizacji projektów, które skupiają się w pierwszych miesiącach roku.
Trzecia grupa pracuje w bankach i instytucjach finansowych. Ich rola jest inna: oceniają ryzyko ESG w portfelach kredytowych, gromadzą dane od kredytobiorców, sprawdzają, czy finansowane działania są zgodne z taksonomią UE, oraz przygotowują własne ujawnienia banku. Tutaj analiza finansowa i zarządzanie ryzykiem mają większe znaczenie niż inżynieria środowiskowa.
Jakich umiejętności i narzędzi potrzebuje specjalista ds. ESG?
Najczęściej poszukiwaną umiejętnością merytoryczną jest rozliczanie emisji dwutlenku węgla. Kandydat powinien umieć sporządzić wykaz emisji w zakresie 1, 2 i 3, dobrać współczynniki emisji, w tym te opublikowane przez KOBiZE (Krajowe Centrum Bilansowania i Zarządzania Emisjami), oraz wyjaśnić różnicę między obliczeniami emisji w zakresie 2 opartymi na lokalizacji a tymi opartymi na rynku. Zakres 3, obejmujący emisje w łańcuchu dostaw i podczas użytkowania produktu, to obszar, w którym pojawia się najwięcej trudnych pytań i największe luki w danych.
Drugą umiejętnością jest znajomość przepisów. Musisz zapoznać się z wymogami ESRS, ustawą o rachunkowości oraz kryteriami taksonomii UE i przełożyć je na konkretne zapytania o dane. Ponieważ przepisy zmieniały się kilkakrotnie w ciągu dwóch lat, pracodawcy cenią osoby, które śledzą aktualizacje legislacyjne i potrafią wyjaśnić zarządowi, co faktycznie ma zastosowanie do firmy w bieżącym roku.
Narzędzia nie są tak egzotyczne, jak się powszechnie uważa. Zaawansowany Excel nadal stanowi podstawę większości prac związanych z ESG, wspierany przez platformy do rozliczania emisji dwutlenku węgla i danych ESG, Power BI lub podobne narzędzia do tworzenia pulpitów nawigacyjnych, a czasami także SQL. Niezbędna jest dobra znajomość języka polskiego i angielskiego w piśmie, ponieważ raporty, kwestionariusze od międzynarodowych klientów oraz większość wytycznych metodologicznych są w języku angielskim.
Umiejętności miękkie mają w tej roli bardzo konkretne znaczenie. Specjalista ds. ESG nie ma uprawnień wobec działów, które są właścicielami danych, więc praca polega na przekonaniu kierownika zakładu do terminowego dostarczania danych dotyczących odpadów lub przekonaniu działu kadr, że dane dotyczące różnic w wynagrodzeniach muszą być obliczane w określony sposób. Dane środowiskowe często pochodzą z działów operacyjnych, a ścisła współpraca z osobą odpowiedzialną za ewidencję odpadów, taką jak specjalista ds. gospodarki odpadami pracujący w systemie BDO, pozwala zaoszczędzić tygodnie pracy poświęcone na poprawki.
Jak zostać specjalistą ds. ESG?
Nie ma jednego wymaganego kierunku studiów ani państwowej licencji. Osoby rozpoczynające karierę w dziedzinie ESG pochodzą z różnych kierunków: inżynierii środowiska i ochrony środowiska, ekonomii i finansów, rachunkowości, zarządzania, a czasem prawa. Pracodawcy najczęściej wymagają tytułu magistra w jednej z tych dziedzin oraz praktycznego doświadczenia w zakresie sprawozdawczości lub danych środowiskowych.
Najpopularniejszym skrótem są studia podyplomowe z zakresu ESG lub sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju, oferowane przez wiele polskich uczelni i szkół biznesowych, w połączeniu z kursem rozliczania emisji dwutlenku węgla zgodnie z GHG Protocol. Niektórzy kandydaci, zwłaszcza z branży finansowej, zdobywają również certyfikat CFA Institute w zakresie zrównoważonego inwestowania. Żadne z tych kwalifikacji nie jest wymagane prawnie, ale świadczą one o znajomości odpowiedniego słownictwa.
Przeniesienia wewnątrz firmy to kolejna realna ścieżka kariery. Księgowy, który pomagał w przygotowaniu oświadczenia o zrównoważonym rozwoju, specjalista ds. środowiska, który dostarczał dane dotyczące emisji, lub analityk ds. kadr, który obliczał wskaźniki społeczne, często stają się specjalistami ds. ESG w firmie, ponieważ znają już zarówno dane, jak i ludzi. Jeśli zmieniasz karierę, dokładnie opisz tego typu projekt w swoim CV; nasz przewodnik dotyczący pisania CV przy zmianie branży pokazuje, jak to zrobić.
Ile zarabia specjalista ds. ESG?
Młodsi analitycy ESG w firmach konsultingowych i przedsiębiorstwach zazwyczaj zaczynają od wynagrodzenia na poziomie średniej krajowej, a poza największymi miastami czasami nieco poniżej niej. Po kilku zakończonych cyklach sprawozdawczych, zdobyciu doświadczenia we współpracy z audytorami oraz opanowaniu solidnych umiejętności w zakresie rozliczania emisji dwutlenku węgla specjaliści ds. ESG zazwyczaj zarabiają znacznie powyżej średniej krajowej. Menedżerowie odpowiedzialni za całe oświadczenie o zrównoważonym rozwoju dużej grupy należą do najlepiej opłacanych specjalistów w dziedzinie finansów korporacyjnych.
Czynniki wpływające na wynagrodzenie w tym zawodzie:
- Rodzaj pracodawcy: duże grupy notowane na giełdzie, banki i międzynarodowe przedsiębiorstwa płacą więcej niż małe firmy konsultingowe i przedsiębiorstwa sporządzające raporty dobrowolnie.
- Obowiązki ustawowe: praca nad oświadczeniem o zrównoważonym rozwoju poświadczonym przez audytora ma większą wagę niż raport dobrowolny.
- Znajomość zagadnień technicznych: obliczenia zakresu 3, dostosowanie do taksonomii UE oraz modelowanie ryzyka klimatycznego to umiejętności, których brakuje na rynku.
- Języki: biegła znajomość języka angielskiego jest często warunkiem koniecznym w międzynarodowych grupach i firmach konsultingowych.
- Forma zatrudnienia: niezależni konsultanci ESG często pracują na podstawie umów B2B, co wpływa na sposób porównywania ofert.
Czy po reformie Omnibus kariera w obszarze ESG nadal jest atrakcyjna?
Szczera odpowiedź brzmi: rynek pracy w obszarze ESG jest bardziej selektywny niż w latach 2023 i 2024. Wiele średnich przedsiębiorstw, które zatrudniały lub planowały zatrudnić specjalistów do celów obowiązkowej sprawozdawczości, nie ma już tego obowiązku, a niektóre zespoły doradcze uległy zmniejszeniu. Kandydaci na stanowiska dla początkujących muszą zmierzyć się z większą konkurencją o mniejszą liczbę wolnych stanowisk.
Jednocześnie praca w tej dziedzinie nie zniknęła. Największe firmy nadal składają sprawozdania i podlegają audytom, banki nadal potrzebują danych ESG do oceny ryzyka kredytowego, a presja ze strony klientów z Europy Zachodniej dotycząca łańcucha dostaw wciąż dociera do polskich producentów. Ryzyko klimatyczne staje się tematem finansowym, co stwarza pole do działania dla osób rozumiejących dane pogodowe i klimatyczne, czasami współpracujących z meteorologiem oceniającym fizyczne ryzyko klimatyczne.
Narzędzia oparte na sztucznej inteligencji już teraz pomagają w tworzeniu szkiców poszczególnych sekcji raportów, przyporządkowywaniu danych do punktów danych ESRS oraz skanowaniu dokumentów dostawców. Ogranicza to powtarzalne zadania związane z tekstem, ale podnosi poprzeczkę w zakresie zadań wykonywanych przez ludzi: sprawdzania jakości danych, uzasadniania wyborów metodologicznych przed audytorem oraz doradzania kierownictwu w kwestiach związanych z dekarbonizacją. Specjaliści najbardziej narażeni na automatyzację to ci, których rola polegała głównie na formatowaniu raportów.
Dla kogo przeznaczona jest praca specjalisty ds. ESG?
Ta praca jest odpowiednia dla osób o analitycznym umyśle, które swobodnie radzą sobie jednocześnie z liczbami, przepisami i arkuszami kalkulacyjnymi innych osób. Jeśli lubisz porządkować chaotyczne dane, czerpiesz radość z wyjaśniania skomplikowanych zasad prostym językiem i potrafisz zachować cierpliwość wobec współpracowników, którzy postrzegają ESG jako dodatkową papierkową robotę, praca ta będzie dla Ciebie satysfakcjonująca.
Nie jest to odpowiednia praca dla osób, które oczekują głównie aktywizmu środowiskowego w stylu kampanii lub kreatywnej komunikacji. Przez większość czasu będziesz uzgadniać dane, dokumentować założenia i odpowiadać na pytania audytorów. Powinieneś również być przygotowany na branżę, w której zasady mogą ulec kolejnym zmianom; elastyczność i ciągłe uczenie się są częścią zakresu obowiązków, a nie dodatkiem.
Często zadawane pytania dotyczące stanowiska specjalisty ds. ESG
Czy istnieje kod KZiS dla specjalisty ds. ESG?
W KZiS nie ma odrębnego zawodu o nazwie „specjalista ds. ESG”. Najbliższym kodem jest 242114 – specjalista ds. społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw – który obejmuje działania w zakresie społecznej odpowiedzialności biznesu. W zależności od faktycznego zakresu obowiązków pracodawcy czasami klasyfikują stanowiska związane z ESG pod kodami dotyczącymi analityków lub ochrony środowiska, dlatego warto sprawdzić opis obowiązków, a nie tylko sam tytuł stanowiska.
Które firmy nadal muszą raportować dane ESG?
Po reformie Omnibus I obowiązkowa sprawozdawczość w zakresie zrównoważonego rozwoju została zasadniczo ograniczona do przedsiębiorstw i grup zatrudniających ponad 1 000 pracowników i osiągających roczny obrót netto powyżej 450 mln euro. Polska częściowo wdrożyła te zmiany w ustawie o rachunkowości, a dalsze nowelizacje planowane są od 2027 r. Mniejsze firmy mogą nadal sporządzać sprawozdania dobrowolnie, często korzystając ze standardu VSME.
Jakie kierunki studiów są najlepsze dla analityka ESG?
Nie ma jednej wymaganej ścieżki. Ochrona środowiska, inżynieria środowiska, ekonomia, finanse i rachunkowość – wszystkie te kierunki prowadzą do pracy w obszarze ESG. Wielu specjalistów łączy studia magisterskie na jednym z tych kierunków ze studiami podyplomowymi z zakresu sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz kursem z zakresu rozliczania emisji dwutlenku węgla zgodnie z protokołem GHG. Praktyczne doświadczenie w zakresie emisji lub danych sprawozdawczych ma większe znaczenie niż nazwa dyplomu.
Czym jest podwójna istotność?
Podwójna istotność to ocena wymagana zgodnie z ESRS, która analizuje kwestie zrównoważonego rozwoju z dwóch perspektyw: w jaki sposób firma wpływa na ludzi i środowisko oraz w jaki sposób kwestie zrównoważonego rozwoju wpływają na sytuację finansową firmy. Szczegółowo opisywane są wyłącznie te kwestie, które uznano za istotne przynajmniej z jednej perspektywy. Przeprowadzenie tej oceny jest jednym z głównych zadań specjalisty ds. ESG.
Czy mogę zostać specjalistą ds. ESG bez doświadczenia?
Jest to trudniejsze niż kilka lat temu, ponieważ liczba stanowisk dla początkujących spadła po podwyższeniu progów sprawozdawczych. Twoje szanse wzrosną, jeśli zaczniesz pracę w firmie konsultingowej jako młodszy analityk, podejmiesz zadania związane z ESG w ramach obecnego stanowiska w dziale finansów, kadr lub ochrony środowiska albo ukończysz praktyczny kurs z zakresu rozliczania emisji dwutlenku węgla i przedstawisz przykładowe obliczenia.