Położna: uprawnienia, obowiązki, wynagrodzenie i perspektywy zawodowe
Położna opiekuje się kobietami w czasie ciąży, porodu i okresu poporodowego, zajmuje się noworodkami oraz pracuje w dziedzinie ginekologii. Może samodzielnie prowadzić ciążę i przyjmować porody. Wymagane jest ukończenie studiów pierwszego stopnia na kierunku położnictwo oraz posiadanie uprawnień do wykonywania zawodu wydanych przez regionalną radę pielęgniarek i położnych.
Czym zajmuje się położna?
Wiele osób uważa, że położna jedynie „przyjmuje porody” na sali porodowej. Zakres tego zawodu jest znacznie szerszy i, co ważne, niezależny: położna nie jest asystentką pielęgniarki ani pomocnicą lekarza, lecz stanowi odrębny zawód medyczny z własnym kierunkiem studiów, własnym uprawnieniem do wykonywania zawodu oraz własnym zakresem kompetencji decyzyjnych.
Standard organizacyjny opieki okołoporodowej, wydany przez Ministra Zdrowia, uprawnia położną do prowadzenia ciąży fizjologicznej. W praktyce oznacza to, że może ona przeprowadzać badania kontrolne, zlecać badania wymienione w standardzie, oceniać stan zdrowia dziecka oraz kierować kobietę do lekarza, gdy coś wykracza poza normę. Podczas porodu fizjologicznego położna samodzielnie podejmuje decyzje, monitoruje tętno dziecka za pomocą KTG, wspiera kobietę podczas porodu, odbiera dziecko i łożysko, a w razie potrzeby wykonuje i zszywa nacięcie krocza.
Po porodzie opiekuje się matką i noworodkiem, pomaga w karmieniu piersią oraz czuwa nad pojawieniem się powikłań, takich jak krwawienie czy infekcja. Poza oddziałami położniczymi położne pracują na oddziałach ginekologicznych, opiekują się kobietami po operacjach ginekologicznych i onkologicznych, prowadzą działania profilaktyczne i edukacyjne oraz asystują podczas cesarskich cięć.
Jak zostać położną?
Zawód położnej reguluje ta sama ustawa co zawód pielęgniarki (ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej), ale jest to odrębny zawód. Nie można „przejść” z zawodu pielęgniarki do zawodu położnej poprzez kurs: konieczne są studia położnicze.
- Studia pierwszego stopnia w zakresie położnictwa (licencjat, położnictwo). Sześć semestrów z dużym udziałem zajęć praktycznych na salach porodowych, oddziałach położniczych, neonatologii, ginekologii i w podstawowej opiece zdrowotnej. Przed ukończeniem studiów należy uczestniczyć w określonej liczbie porodów i badań, zgodnie z unijnymi standardami kształcenia położnych.
- Prawo do wykonywania zawodu położnej. Należy złożyć wniosek do okręgowej rady pielęgniarek i położnych wraz z dyplomem oraz zaświadczeniem lekarskim potwierdzającym zdolność do wykonywania zawodu, po czym zostaje się wpisanym do rejestru.
- Doskonalenie zawodowe. Tytuł magistra położnictwa nie jest wymagany do pracy klinicznej, ale jest niezbędny do objęcia stanowisk kierowniczych i akademickich. Kursy podyplomowe są organizowane pod nadzorem Centrum Kształcenia Podyplomowego Lekarzy (CMKP), które przejęło tę rolę od dawnego CKPPiP.
Kursy, które mają największe znaczenie na rynku pracy, to kurs kwalifikacyjny z zakresu pielęgniarstwa rodzinnego dla położnych (niezbędny do pracy jako położna podstawowej opieki zdrowotnej), kursy z interpretacji KTG, resuscytacji noworodków, przepisywania leków oraz doradztwa laktacyjnego. Wiele położnych uzyskuje również certyfikat konsultantki laktacyjnej, co stanowi silny atut w prywatnej praktyce.
Gdzie pracują położne i czym różnią się poszczególne miejsca pracy?
Sala porodowa i oddział położniczy
To serce szpitalnej opieki położniczej. Pracuje się na 12-godzinnych zmianach, w dzień i w nocy, a porody nie przebiegają zgodnie z harmonogramem. Jedna zmiana może przebiegać spokojnie, a następna przynieść trzy porody jednocześnie i pilne cięcie cesarskie. Na oddziale położniczym opiekujesz się matkami i noworodkami po porodzie, uczysz je kąpieli i karmienia oraz przygotowujesz do wypisania ze szpitala. Oddziały patologii ciąży opiekują się kobietami z powikłaniami, takimi jak nadciśnienie lub cukrzyca ciążowa.
Położna podstawowej opieki zdrowotnej (położna POZ)
Położna podstawowej opieki zdrowotnej opiekuje się kobietami zapisanymi do niej, począwszy od edukacji w okresie ciąży, aż po opiekę poporodową. Przepisy NFZ są w tej kwestii bardzo szczegółowe. Od 21. tygodnia ciąży kobieta ma prawo do wizyt edukacyjnych przedporodowych, raz w tygodniu, a od 32. tygodnia – dwa razy w tygodniu. Po wypisaniu ze szpitala musi odbyć pierwszą wizytę patronażową w ciągu 48 godzin, a przed ukończeniem przez dziecko sześciu tygodni życia odbywa co najmniej cztery wizyty domowe. Następnie opieka nad niemowlęciem przechodzi w ręce pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej.
Wiele położnych podstawowej opieki zdrowotnej prowadzi własną praktykę na podstawie umowy z NFZ. Ich dochody zależą od liczby kobiet, które je wybrały, więc reputacja w lokalnej społeczności przekłada się bezpośrednio na pieniądze.
Szpitale bez oddziału położniczego
Od 31 stycznia 2026 r. NFZ finansuje nową usługę: opiekę nad kobietą w ciąży podczas porodu, świadczoną przez dyżurującą położną w szpitalu, który nie posiada już oddziału położniczego. Jest to odpowiedź na zamykanie sal porodowych w małych miejscowościach i tworzy nowy rodzaj stanowiska dyżurnego dla doświadczonych położnych.
Prywatna praktyka, szkoły rodzenia i porody domowe
Poza systemem publicznym położne prowadzą zajęcia przedporodowe (szkoła rodzenia), konsultacje laktacyjne, prywatną opiekę nad kobietami w ciąży oraz indywidualne wsparcie podczas porodu szpitalnego. Porody domowe są w Polsce legalne, ale nie są refundowane przez NFZ, a asystuje przy nich jedynie niewielka grupa doświadczonych położnych.
Jak naprawdę wygląda ta praca?
Zakres emocjonalny tej pracy jest szerszy niż w niemal każdym innym zawodzie medycznym. W ciągu jednego tygodnia można uczestniczyć w radosnym porodzie, wspierać rodziców po urodzeniu martwego dziecka oraz zajmować się kobietą w stanie szoku po traumatycznym porodzie. Strata okołoporodowa jest częścią tej pracy i każdy w tym zawodzie musi znaleźć sposób, by się z tym pogodzić.
Odpowiedzialność jest bezpośrednia. Podczas porodu fizjologicznego w sali może nie być lekarza, a to położna decyduje, kiedy wykres KTG budzi na tyle poważne obawy, że należy wezwać lekarza. Błędy w położnictwie mają poważne konsekwencje, dlatego dokumentacja musi być szczegółowa, a znajomość przepisów prawnych ma kluczowe znaczenie.
Pod względem fizycznym praca na sali porodowej oznacza długie godziny spędzane na nogach, pracę w nocy oraz pomaganie kobietom w różnych pozycjach porodowych, często w pozycji pochylonej lub klęczącej. Kobiety oczekują również większego partnerstwa niż w przeszłości: przychodzą z planami porodu, pytaniami dotyczącymi uśmierzania bólu i jasnymi wyobrażeniami, a ty musisz je szanować, dbając jednocześnie o bezpieczeństwo porodu.
Ile zarabia położna?
W szpitalach publicznych położne podlegają tej samej ustawie z dnia 8 czerwca 2017 r. o minimalnych wynagrodzeniach podstawowych w placówkach medycznych, co pielęgniarki. Minimalne wynagrodzenie podstawowe stanowi średnia krajowa płaca z poprzedniego roku pomnożona przez współczynnik zależny od kwalifikacji wymaganych na danym stanowisku; jest ono aktualizowane co roku 1 lipca.
- Stanowisko wymagające tytułu licencjata, bez specjalizacji: minimalne wynagrodzenie podstawowe znacznie powyżej krajowej płacy minimalnej, ale poniżej średniej krajowej.
- Stanowisko wymagające tytułu magistra lub tytułu licencjata ze specjalizacją: minimalne wynagrodzenie podstawowe nieco powyżej średniej krajowej.
- Stanowisko wymagające tytułu magistra i specjalizacji: minimalne wynagrodzenie podstawowe wyraźnie powyżej średniej krajowej.
Całkowite zarobki w szpitalach są podwyższane przez dyżury nocne, pracę w weekendy i święta oraz dodatek za staż pracy. W podstawowej opiece zdrowotnej kluczowym czynnikiem jest liczba kobiet na liście pacjentek. W prywatnej praktyce dochody zależą od reputacji, lokalizacji i oferowanych usług: w dużych miastach doradztwo laktacyjne i indywidualna opieka okołoporodowa mogą zapewnić zarobki znacznie powyżej średniej krajowej, podczas gdy w małych miejscowościach rynek prywatny jest znacznie węższy.
Rynek pracy dla położnych: mniej porodów, inna praca
Liczba porodów spada od około dziesięciu lat, co zmienia charakter tego zawodu. Oddziały położnicze, na których odbywa się niewiele porodów, są kosztowne w utrzymaniu, dlatego wiele szpitali, zwłaszcza szpitali powiatowych, zamknęło je lub zawiesiło ich działalność. Samo Ministerstwo Zdrowia twierdzi, że oddziały, na których rodzi się bardzo mało dzieci, nie są w stanie utrzymać wysokiego poziomu kwalifikacji personelu. Dla osób pracujących w małych miejscowościach może to oznaczać likwidację lokalnej sali porodowej i konieczność dojazdu z większej odległości lub zmiany rodzaju pracy.
Jednocześnie obserwuje się starzenie się kadry. Średni wiek położnej wynosi ponad 50 lat, więc odejścia na emeryturę zwolnią wiele stanowisk, zwłaszcza w dużych ośrodkach okołoporodowych w miastach, które przejmują obsługę porodów z zamkniętych oddziałów. Popyt przesuwa się również w kierunku ginekologii, opieki nad starszymi kobietami, profilaktyki i edukacji, gdzie położne odgrywają coraz większą rolę.
Technologia pomaga w monitorowaniu, a nie zastępuje ludzi. Coraz powszechniejsze stają się centralne systemy KTG, elektroniczna dokumentacja i zdalne monitorowanie ciąż wysokiego ryzyka, ale kobieta w trakcie porodu nadal potrzebuje przy sobie położnej, a nie algorytmu.
Czy zawód położnej jest dla Ciebie odpowiedni?
Zawód ten pasuje do osób, które potrafią zachować spokój, gdy sytuacja zmienia się w ciągu kilku sekund, które lubią samodzielne podejmowanie decyzji i które są szczerze zainteresowane zdrowiem kobiet na wszystkich etapach życia, a nie tylko noworodków. Empatia musi iść w parze z stanowczością: czasami trzeba jasno powiedzieć kobiecie, co ma teraz zrobić.
Zastanów się dwa razy, jeśli nie radzisz sobie z widokiem krwi, nocnymi zmianami lub sytuacjami emocjonalnymi, których nie jesteś w stanie rozwiązać. Warto również szczerze zastanowić się, gdzie chcesz mieszkać: w niektórych regionach maleje liczba stanowisk szpitalnych w położnictwie, a Twoja kariera może skierować się w stronę podstawowej opieki zdrowotnej lub ginekologii.
Położna czy pielęgniarka: jak wypadają te zawody w porównaniu?
Oba zawody mają wspólny akt prawny, samorząd zawodowy i siatkę płac, ale kierunki studiów i uprawnienia do wykonywania zawodu są odrębne. Pielęgniarka ma znacznie szerszy wybór oddziałów i specjalizacji oraz pracuje z pacjentami w każdym wieku i każdej płci. Położna działa w węższym zakresie, ale cieszy się w nim większą niezależnością, w tym samodzielnym prowadzeniem fizjologicznej ciąży i porodu. Niektóre osoby po ukończeniu obu kierunków posiadają uprawnienia do wykonywania obu zawodów.
W opiece okołoporodowej ściśle współpracuje się również z psychologiem, zwłaszcza po poronieniu lub traumatycznym porodzie, a wiele szpitali zatrudnia obecnie psychologów okołoporodowych. Aby sprawdzić, gdzie obecnie potrzebne są położne, przejrzyj aktualne oferty pracy dla położnych i zwróć uwagę, czy stanowisko znajduje się na sali porodowej, oddziale szpitalnym czy w opiece podstawowej.
Często zadawane pytania: położna
Czy położna może odebrać poród bez udziału lekarza?
Tak. Podczas porodu fizjologicznego położna może samodzielnie prowadzić poród i odebrać dziecko, zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej Ministerstwa Zdrowia. Musi wezwać lekarza, gdy pojawią się komplikacje lub gdy sytuacja wykracza poza ramy normalnego porodu. W szpitalach lekarz jest dostępny na dyżurze, ale nie zawsze przebywa w sali porodowej.
Czy położna może prowadzić ciążę zamiast ginekologa?
Tak, o ile ciąża przebiega fizjologicznie. Położna może przeprowadzać badania kontrolne i zlecać badania wymienione w standardzie opieki okołoporodowej, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości musi skierować kobietę do lekarza. Badania ultrasonograficzne są wykonywane przez lekarzy, więc kobieta i tak ma kontakt z lekarzem w trakcie ciąży.
Czy pielęgniarka może zostać położną po ukończeniu kursu?
Nie. Położnictwo jest odrębnym zawodem i wymaga ukończenia studiów pierwszego stopnia w zakresie położnictwa. Niektóre uczelnie skracają program studiów dla wykwalifikowanych pielęgniarek, uznając część ich dotychczasowego wykształcenia, ale nadal konieczne jest uzyskanie dyplomu położnej oraz odrębnego uprawnienia do wykonywania zawodu położnej.
Czym zajmuje się położna podstawowej opieki zdrowotnej po porodzie?
Odwiedza matkę w domu po raz pierwszy w ciągu 48 godzin od otrzymania informacji, że matka i dziecko są już w domu, a następnie co najmniej cztery razy, zanim dziecko skończy sześć tygodni. Sprawdza, jak przebiega rekonwalescencja matki i stan noworodka, wspiera karmienie piersią oraz odpowiada na pytania. Później opiekę nad niemowlęciem przejmuje pielęgniarka podstawowej opieki zdrowotnej.
Czy zawód położnej zanika z powodu zamykania oddziałów położniczych?
Nie w ujęciu ogólnym, ale zachodzą zmiany. Sale porodowe w małych szpitalach są zamykane z powodu spadku liczby urodzeń, podczas gdy duże ośrodki perinatalne przejmują coraz więcej pacjentek. Rośnie popyt na usługi w zakresie ginekologii, opieki podstawowej, edukacji oraz nowej służby dyżurowej finansowanej przez NFZ w szpitalach bez oddziałów położniczych. Zawód ten starzeje się, więc odejścia na emeryturę tworzą nowe stanowiska.