Matematyk: oferty pracy, ścieżka kariery aktuariusza i zarobki
Matematyk tworzy i analizuje modele matematyczne, dowodzi twierdzeń oraz przekształca dane w decyzje, pracując na uczelniach, w branży ubezpieczeniowej, bankowości, informatyce, nauce o danych, kryptografii oraz w szkołach. Tytuł „matematyk” rzadko pojawia się w ogłoszeniach o pracę; absolwenci są zatrudniani jako analitycy, aktuariusze, kwantowi, programiści lub nauczyciele, a podstawą zatrudnienia jest zazwyczaj tytuł magistra matematyki.
Czym właściwie zajmuje się matematyk?
Polska klasyfikacja zawodów (KZiS) nadaje matematykowi kod 212002, umieszczając go w tej samej grupie co aktuariusza, statystyka i demografa. Oficjalny obraz przedstawia osobę, która opracowuje teorie matematyczne i stosuje je do rozwiązywania problemów w naukach ścisłych, inżynierii, ekonomii i innych dziedzinach. Na rynku pracy przekłada się to na dwa bardzo różne światy.
Pierwszym z nich jest matematyka czysta i akademicka: badania z zakresu algebry, analizy, geometrii, teorii prawdopodobieństwa lub logiki, prowadzone na uniwersytetach oraz w Instytucie Matematyki Polskiej Akademii Nauk (IMPAN). Efektem tej pracy jest dowód, publikowany w czasopiśmie i prezentowany na konferencjach.
Drugi, znacznie większy, to matematyka stosowana pod innymi nazwami stanowisk:
- praca aktuariusza w firmach ubezpieczeniowych i funduszach emerytalnych,
- modelowanie ryzyka, ocena zdolności kredytowej i analiza ilościowa w bankach i firmach inwestycyjnych,
- nauka o danych, uczenie maszynowe i analityka w firmach technologicznych i zajmujących się handlem elektronicznym,
- tworzenie algorytmów i inżynieria oprogramowania,
- kryptografia i bezpieczeństwo,
- badania operacyjne i optymalizacja w logistyce, energetyce i produkcji,
- statystyka w badaniach farmaceutycznych, instytucjach publicznych i badaniach rynkowych,
- nauczanie matematyki w szkołach.
To, co łączy te zawody, to raczej sposób myślenia niż zestaw narzędzi: precyzyjne zdefiniowanie problemu, wybór założeń, zbudowanie modelu i sprawdzenie, czy jego wnioski wytrzymują konfrontację z rzeczywistością.
Jakie studia powinien wybrać przyszły matematyk?
Matematyka jest nauczana na wszystkich głównych polskich uniwersytetach oraz na uczelniach technicznych, zazwyczaj w ramach trzyletnich studiów pierwszego stopnia (licencjat), po których następują dwuletnie studia magisterskie. Wybór specjalizacji ma większy wpływ na wybór pierwszej pracy niż w większości dziedzin:
- Matematyka teoretyczna: najlepsze przygotowanie do studiów doktoranckich i pracy badawczej.
- Matematyka stosowana (matematyka stosowana): modelowanie, metody numeryczne, statystyka i optymalizacja – bezpośrednia droga do pracy w przemyśle i na stanowiskach związanych z danymi.
- Matematyka finansowa i aktuarialna: przeznaczona dla branży ubezpieczeniowej, bankowości oraz egzaminu aktuarialnego.
- Matematyka ze specjalizacją nauczycielską: obejmuje uprawnienia pedagogiczne wymagane do pracy w szkołach.
- Programy interdyscyplinarne łączące matematykę z informatyką lub ekonomią.
Pracodawcy z branży finansowej i nauki o danych zwracają uwagę na tytuł magistra, a wielu z nich preferuje absolwentów kierunków znanych z rygorystycznego podejścia. Sukcesy w konkursach, takich jak Olimpiada Matematyczna (Olimpiada Matematyczna) czy konkursy programistyczne, są cenionym atutem podczas rekrutacji, szczególnie na stanowiskach związanych z finansami ilościowymi i algorytmami.
W przypadku kariery akademickiej kolejnym krokiem jest szkoła doktorska (szkoła doktorska), gdzie doktoranci otrzymują stypendium i pracują nad rozprawą doktorską. Finansowanie badań pochodzi głównie z grantów Narodowego Centrum Nauki (Narodowe Centrum Nauki, NCN).
Jak matematyk zostaje aktuariuszem?
Praca aktuariusza to jedyna dziedzina, w której matematyk styka się w Polsce z zawodem regulowanym. Aktuariusz (aktuariusz) posiada odrębny kod KZiS i może wykonywać swój zawód wyłącznie po wpisaniu do rejestru prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego (Komisja Nadzoru Finansowego, KNF). Zasady te wynikają z ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej.
Aby zostać wpisanym do rejestru, należy między innymi:
- ukończyć studia wyższe (prawo nie wymaga konkretnego kierunku, ale większość aktuariuszy studiowała matematykę lub ekonomię),
- przez co najmniej rok wykonywać zadania aktuarialne z zakresu matematyki ubezpieczeniowej i finansowej oraz statystyki pod nadzorem zarejestrowanego aktuariusza,
- zdać egzamin aktuarialny przed Komisją Egzaminacyjną dla Aktuariuszy (Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy),
- posiadać pełną zdolność do czynności prawnych i pełnię praw obywatelskich oraz nie mieć wpisu w rejestrze karnym w zakresie przestępstw mających znaczenie dla tego zawodu.
Egzamin ten jest uważany za trudny. Obejmuje on matematykę finansową, teorię prawdopodobieństwa i statystykę, matematykę ubezpieczeń na życie, matematykę innych ubezpieczeń osobowych i majątkowych, ekonomię i rachunkowość ubezpieczeniową, zarządzanie ryzykiem, modelowanie oraz prawo ubezpieczeniowe i podatkowe. Absolwenci kierunków studiów, których program nauczania odpowiada zakresowi egzaminu, mogą w niektórych przypadkach zostać zwolnieni z jego zdawania, o ile posiadają również pozytywną opinię od aktuariusza nadzorującego.
Jeszcze przed wpisaniem do rejestru matematycy pracują w działach aktuarialnych ubezpieczycieli jako analitycy aktuarialni, co zalicza się na poczet wymaganego stażu. Więcej szczegółów znajduje się w naszym artykule na temat aktuariusza.
Czym zajmują się matematycy na stanowiskach związanych z danymi, analizą ilościową i oprogramowaniem?
To właśnie tam trafia większość absolwentów matematyki, a nazwy stanowisk są bardzo zróżnicowane: naukowiec ds. danych, analityk danych, analityk ilościowy, analityk ryzyka, inżynier uczenia maszynowego, twórca algorytmów, inżynier oprogramowania. Matematyka leżąca u podstaw tych zawodów obejmuje prawdopodobieństwo, statystykę, algebrę liniową, optymalizację i metody numeryczne.
Umiejętności wymagane od matematyka na tych stanowiskach, wymienione przez pracodawców, są konkretne:
- Python i R do modelowania i analizy danych, wraz z bibliotekami do statystyki i uczenia maszynowego,
- SQL, wymagany niemal na każdym stanowisku związanym z danymi,
- MATLAB w inżynierii i niektórych środowiskach badawczych,
- C++ w systemach o wysokiej wydajności i systemach transakcyjnych,
- SAS i Excel z VBA, wciąż powszechnie stosowane w ubezpieczeniach i bankowości,
- LaTeX do pisania tekstów naukowych i technicznych,
- Git oraz podstawowe praktyki inżynierii oprogramowania.
Różnica między dyplomem z matematyki a pracą w dziedzinie danych polega zazwyczaj na praktyce programistycznej i znajomości kontekstu biznesowego, a nie na teorii. Matematycy, którzy podczas studiów realizują projekty oparte na prawdziwych danych, odbywają staże i uczą się wyjaśniać modele prostym językiem, szybciej otrzymują oferty pracy. W takich zespołach często będziesz pracować ramię w ramię z fizykiem, który przeszedł do dziedziny nauki o danych, a w przypadku danych biomedycznych możesz współpracować z genetykiem interpretującym dane sekwencjonowania, gdzie modele statystyczne są niezbędne.
Czy nauczanie matematyki to dobra ścieżka kariery dla matematyka?
Nauczanie to jedna z najbardziej stabilnych opcji. Aby uczyć w polskiej szkole, trzeba posiadać odpowiedni dyplom oraz kwalifikacje nauczycielskie (przygotowanie pedagogiczne), uzyskane w trakcie studiów lub w ramach kursów podyplomowych. Nauczyciele pracują na podstawie Karty Nauczyciela (Karta Nauczyciela), która określa zasady awansu oraz wymiar czasu pracy.
Szkoły w całej Polsce regularnie zgłaszają trudności z obsadzeniem stanowisk nauczycieli matematyki, co sprawia, że wykwalifikowanemu matematykowi stosunkowo łatwo jest znaleźć pracę jako nauczyciel, w tym pracę w niepełnym wymiarze godzin, którą można połączyć z innymi zajęciami. Wielu nauczycieli uzupełnia swoje dochody, udzielając prywatnych korepetycji, zwłaszcza przed egzaminem ósmoklasisty i maturą. Kompromisem jest niższe wynagrodzenie niż w branży finansowej czy IT, równoważone jednak stabilnością, przewidywalnym harmonogramem oraz pracą z ludźmi, a nie danymi. Ta ścieżka wymaga jednak przygotowania pedagogicznego.
Jak wygląda kariera akademicka w matematyce?
Matematyk akademicki dzieli swój czas między badania, nauczanie i ubieganie się o granty. Ścieżka ta prowadzi przez szkołę doktorską, doktorat, często staż podoktorancki za granicą, a następnie pracę na polskiej uczelni lub w instytucie, z habilitacją jako kolejnym kamieniem milowym. Polska matematyka ma silne tradycje, zwłaszcza szkoły lwowska i warszawska, a dobre grupy badawcze przyciągają międzynarodowych współpracowników.
Rzeczywistość jest wymagająca: liczba stanowisk jest ograniczona, początkowe umowy są często na czas określony i powiązane z grantami, a wynagrodzenie jest skromne w porównaniu z sektorem prywatnym. Osoby decydujące się na karierę akademicką zazwyczaj robią to z chęci prowadzenia badań, a nie ze względu na warunki zatrudnienia. Wiele z nich działa jednocześnie w obu środowiskach, na przykład łącząc pracę na uczelni z doradztwem.
Jak przebiega rekrutacja matematyków?
Procesy rekrutacyjne na stanowiska matematyczne różnią się od typowych rozmów kwalifikacyjnych. Należy spodziewać się co najmniej jednego z poniższych elementów:
- Testy z rozwiązywania problemów: zagadki z zakresu prawdopodobieństwa, kombinatoryki i arytmetyki umysłowej, powszechne w finansach ilościowych.
- Zadania programistyczne: programowanie na żywo lub zadania do wykonania w domu w języku Python lub innym.
- Studia przypadków: stworzenie prostego modelu rozwiązania problemu biznesowego i wyjaśnienie przyjętych założeń.
- Rozmowy techniczne: pytania dotyczące statystyki, regresji, testowania hipotez, procesów stochastycznych lub algebry liniowej.
Twoje CV powinno pokazywać, jak wykorzystałeś matematykę, a nie tylko jakie przedmioty zaliczyłeś. Praca dyplomowa na temat modelu stochastycznego, wynik konkursu lub projekt związany z danymi na GitHubie mówią rekruterowi więcej niż lista przedmiotów. Umieść takie projekty na początku CV, powyżej listy przedmiotów.
Ile zarabia matematyk?
Wynagrodzenie zależy w znacznym stopniu od sektora. Stypendia doktoranckie i początkowe stanowiska akademickie zazwyczaj plasują się poniżej średniej krajowej, a nauczyciele szkolni na początku kariery również zarabiają poniżej tej średniej, chociaż awanse przewidziane w Karcie Nauczycieli powodują z czasem wzrost wynagrodzenia.
W przemyśle zarobki matematyków są znacznie wyższe. Młodsi analitycy danych i aktuariusze zazwyczaj zaczynają od wynagrodzenia na poziomie średniej krajowej, a doświadczeni naukowcy zajmujący się danymi, analitycy ilościowi i zarejestrowani aktuariusze zarabiają znacznie powyżej tej średniej, przy czym najwyższe wynagrodzenia na rynku osiągają specjaliści w dziedzinie finansów ilościowych oraz osoby zajmujące wysokie stanowiska w dziedzinie uczenia maszynowego. Czynniki wpływające na wynagrodzenie matematyka obejmują:
- Sektor: finanse, ubezpieczenia i technologia oferują znacznie wyższe wynagrodzenia niż szkoły i uczelnie.
- Umiejętności programistyczne: wysoki poziom kodowania podnosi wartość ofert bardziej niż jakikolwiek dodatkowy kurs matematyki.
- Licencja aktuariusza: wpis do rejestru KNF stanowi wyraźny awans w branży ubezpieczeniowej.
- Znajomość języka angielskiego: wymagana w międzynarodowych firmach oraz w przypadku pracy zdalnej dla zagranicznych pracodawców.
- Lokalizacja i praca zdalna: dominują Warszawa, Kraków i Wrocław, ale stanowiska zdalne zmniejszają tę różnicę.
- Forma zatrudnienia: umowy B2B są powszechne w branży IT i na stanowiskach związanych z danymi; skorzystaj z naszego kalkulatora wynagrodzeń, aby porównać wynagrodzenie netto w ramach umowy B2B z umową o pracę przed przyjęciem oferty.
Czy kariera matematyka jest dla Ciebie odpowiednia?
Matematyka jest dla Ciebie, jeśli lubisz abstrakcyjne problemy, nie przeszkadza Ci poświęcanie długiego czasu na jedno zagadnienie i czerpiesz satysfakcję z rygorystycznego rozumowania. Jest to również odpowiednia dziedzina dla osób poszukujących elastyczności: dyplom z matematyki otwiera drogę do kariery w finansach, technologii, naukach ścisłych i edukacji.
Jest mniej odpowiednia, jeśli potrzebujesz szybkich, widocznych rezultatów lub wolisz praktyczną, fizyczną pracę. Stanowiska związane z matematyką stosowaną wymagają również umiejętności komunikacyjnych, których matematyka czysta rzadko uczy, ponieważ model, którego nikt nie rozumie, jest modelem, z którego nikt nie korzysta.
Sztuczna inteligencja zmienia niektóre rutynowe zadania analityczne, a nawet pomaga w tworzeniu dowodów i kodu. Jednocześnie zwiększa to zapotrzebowanie na osoby, które rozumieją matematykę stojącą za modelami, potrafią ocenić, kiedy wyniki są błędne, oraz potrafią projektować metody, a nie tylko je stosować. Dla matematyków sztuczna inteligencja jest raczej potężnym narzędziem niż zagrożeniem.
Często zadawane pytania dotyczące zawodu matematyka
Jakie zawody można wykonywać po ukończeniu studiów matematycznych?
Absolwenci matematyki pracują jako naukowcy zajmujący się danymi, analitycy danych, analitycy aktuarialni i aktuariusze, analitycy ilościowi i analitycy ryzyka, programiści, kryptografowie, statystycy, specjaliści ds. badań operacyjnych, nauczyciele i badacze. Tytuł „matematyk” rzadko pojawia się w ogłoszeniach, dlatego warto szukać ofert według stanowisk i umiejętności, takich jak statystyka, modelowanie, język Python czy praca aktuarialna, a nie według nazwy kierunku studiów.
Czy zawód matematyka podlega regulacjom?
Nie. Do wykonywania zawodu matematyka nie jest wymagana licencja. Regulacje dotyczą jedynie określonych stanowisk: aktuariusz musi być wpisany do rejestru prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) po spełnieniu wymogów prawnych, a nauczyciel szkolny musi posiadać uprawnienia pedagogiczne. Większość pozostałych zawodów związanych z matematyką wymaga jedynie odpowiedniego wykształcenia i umiejętności.
Jak zostać aktuariuszem?
Konieczne jest wykształcenie wyższe, co najmniej rok pracy w zawodzie aktuariusza pod nadzorem zarejestrowanego aktuariusza oraz zdanie egzaminu aktuariuszowego przed Komisją Egzaminacyjną Aktuariuszy, a także pełna zdolność do czynności prawnych i niekaralność. Następnie zostaje się wpisanym do rejestru KNF. Absolwenci odpowiednich kierunków studiów mogą uzyskać zwolnienie z egzaminu po uzyskaniu pozytywnej opinii od swojego promotora.
Czy matematycy muszą znać programowanie?
Poza czystymi badaniami naukowymi i nauczaniem w szkole – tak. Pracodawcy z branży danych, finansów i technologii oczekują znajomości języków Python lub R oraz SQL, a niektóre stanowiska wymagają znajomości C++ lub SAS. Umiejętność programowania jest zazwyczaj decydującym czynnikiem wpływającym na to, jak szybko absolwent matematyki znajdzie dobrze płatną pracę, dlatego warto nauczyć się jej już podczas studiów.
Czy warto robić doktorat z matematyki?
Warto to zrobić, jeśli chcesz rozpocząć karierę akademicką lub pracować jako badacz w zaawansowanych dziedzinach, takich jak finanse ilościowe, kryptografia czy uczenie maszynowe. W przypadku większości stanowisk w przemyśle wystarczy tytuł magistra. Studia doktoranckie w szkole doktorskiej wiążą się ze stypendium, ale opóźniają rozpoczęcie pracy na lepiej płatnych stanowiskach w przemyśle, więc decyzja powinna zależeć od twoich celów zawodowych.
Czy istnieje zapotrzebowanie na matematyków?
Tak, choć rzadko pod nazwą „matematyk”. Banki, ubezpieczyciele, firmy technologiczne i analityczne zatrudniają absolwentów matematyki na stanowiskach związanych z modelowaniem i danymi, a szkoły mają trudności ze znalezieniem nauczycieli matematyki. Konkurencja o stanowiska akademickie jest większa. Najlepszą pozycję mają absolwenci łączący matematykę z programowaniem i wiedzą biznesową.