Drwal: uprawnienia do obsługi piły łańcuchowej, zagrożenia i wynagrodzenie
drwal (zwany również pilarzem; kod KZiS 621001) ścina drzewa piłą łańcuchową, okrawia je z gałęzi i tnie pnie na różne rodzaje drewna. Trzeba mieć ukończone 18 lat, przejść badania lekarskie i ukończyć kurs drwala-operatora pilarki, a Lasy Państwowe planują wprowadzić wymóg posiadania nowej kwalifikacji ZSK w zakresie obsługi piły łańcuchowej. Jest to jedna z najbardziej niebezpiecznych prac w terenie.
Czym zajmuje się drwal w polskim lesie?
Istotą tej pracy jest pozyskiwanie drewna. Dla każdego drzewa dobiera się technikę i kierunek ścinki, biorąc pod uwagę gatunek, stan zdrowia drzewa, kształt korony oraz kierunek jego nachylenia. Następnie ścina się je dokładnie w zaplanowanym miejscu, tak aby nie uszkodziło pozostałych drzew, młodych drzewek ani pobliskich dróg i linii.
Po ścięciu następuje okrzesywanie (okrzesywanie), czyli odcinanie gałęzi wzdłuż pnia, oraz przerzynka (przerzynka) na partie: kłody o ustalonych długościach i średnicach określonych w zarządzeniu nadleśnictwa. Podczas większych akcji współpracuje się z operatorem harwesteru, ścinając drzewa, do których maszyna nie ma dostępu, lub przygotowując teren pod jej pracę.
Drwal dba również o sprzęt. Ostrzenie łańcucha, regulacja gaźnika, obsługa paliwa i oleju oraz codzienne kontrole zabezpieczeń piły są częścią pracy, ponieważ tępy łańcuch lub wadliwy hamulec łańcucha sprawiają, że każde cięcie staje się bardziej niebezpieczne.
Drwal, pilarz czy pracownik leśny: jaka jest różnica?
Klasyfikacja zawodów grupuje pracowników leśnych i wymienia trzy główne zawody: 621001 drwal/pilarz drzew (drwal lub operator piły łańcuchowej), 621002 robotnik leśny oraz 621003 wozak zrywkarz (osoba zajmująca się wywozem kłód z drzewostanu). W ogłoszeniach o pracę nazwy te są często mieszane, dlatego lepiej zapoznać się z opisem obowiązków niż skupiać się na samym tytule stanowiska.
Obowiązki pracownika leśnego wykraczają poza wycinkę drzew. Typowe ogłoszenia wymieniają sadzenie drzew, koszenie młodych plantacji, czyszczenie młodych drzewostanów, budowę ogrodzeń przeciwko zwierzynie łownej oraz transport biomasy leśnej. Wielu pracodawców poszukuje jednej osoby, która potrafi wykonać wszystkie te zadania, a także posługiwać się piłą łańcuchową; w ogłoszeniach coraz częściej pojawiają się również żeńskie formy tych zawodów: drwalka i pilarka.
Kto faktycznie zatrudnia drwali?
Lasy Państwowe zarządzają większością lasów, ale nadleśnictwa rzadko zatrudniają drwali bezpośrednio. Prace leśne zlecają prywatnym wykonawcom w ramach przetargów publicznych na usługi gospodarki leśnej, które obejmują pozyskiwanie drewna, zrywkę, sadzenie i ochronę lasów w danym roku. Wykonawcami tymi są zakłady usług leśnych (ZUL) i to właśnie u nich znajduje się większość ofert pracy dla drwali.
Typowa firma typu ZUL to niewielkie przedsiębiorstwo działające na terenie jednego lub kilku okręgów leśnych, a w ogłoszeniach często podaje się nazwę okręgu, w którym będą prowadzone prace. Inni pracodawcy to m.in. miejskie przedsiębiorstwa zajmujące się terenami zielonymi, firmy arborystyczne zajmujące się wycinką drzew w miastach, przedsiębiorstwa przygotowujące tereny pod budowę dróg i linii energetycznych oraz prywatni właściciele lasów. Niektórzy wykonawcy działają na terenie całego kraju i zapewniają zakwaterowanie, co oznacza tygodnie spędzone z dala od domu.
Jak zostać drwalem: kurs, badania lekarskie i certyfikat ZSK?
Podstawowe wymagania są takie same u wszystkich organizatorów szkoleń: trzeba mieć co najmniej 18 lat, wykształcenie co najmniej podstawowe oraz zaświadczenie od lekarza medycyny pracy potwierdzające zdolność do pracy jako operator piły łańcuchowej oraz z urządzeniami emitującymi hałas i wibracje. Następnie odbywa się kurs drwala-operatora piły łańcuchowej, który łączy teorię z wieloma godzinami praktycznego ścinania drzew na terenie wyznaczonym przez nadleśnictwo.
Zasady BHP w leśnictwie, określone w rozporządzeniu z 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa przy wykonywaniu niektórych prac leśnych (Dz.U. 2019, poz. 1040), są przytoczone w umowach, które nadleśnictwa podpisują z wykonawcami, a pracodawcy oczekują co najmniej udokumentowanego szkolenia z obsługi piły łańcuchowej. Kursy zazwyczaj obejmują również pierwszą pomoc, ponieważ pomoc w lesie może być daleko.
Najważniejszą zmianą wprowadzoną w ostatnim czasie jest kwalifikacja zawodowa „Pozyskiwanie drewna pilarką łańcuchową”, włączona do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji (ZSK) na mocy ogłoszenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 marca 2025 r. Znajduje się ona na poziomie 4 Polskich Ram Kwalifikacji. Aby uzyskać tę kwalifikację, należy:
- mieć ukończone co najmniej 18 lat,
- posiadać zaświadczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania zawodu drwala,
- ukończyć kurs pierwszej pomocy trwający co najmniej osiem godzin w ciągu ostatnich pięciu lat.
Egzamin składa się z części teoretycznej i praktycznej przed komisją, w skład której wchodzi przedstawiciel Lasów Państwowych. Certyfikat jest ważny przez sześć lat i należy go odnowić, zdając ponownie egzamin. Jego uzyskanie jest dobrowolne z punktu widzenia prawa, ale Lasy Państwowe ogłosiły, że będą go wymagać od drwali pracujących w swoich lasach, więc należy traktować go jako standard, który będzie konieczny.
Dłuższą drogą jest szkoła leśna. Istnieje sieć szkół leśnych, w tym techników leśnych podlegających ministrowi ds. klimatu, które kształcą techników leśnych znających się na pozyskiwaniu drewna, a także na leśnictwie i ochronie lasów.
Zagrożenia związane z pracą i sposoby ich ograniczania przez profesjonalistów
Niewiele zawodów wiąże się z tak wieloma poważnymi zagrożeniami. W ocenie ryzyka dla zawodu drwala wymieniono: przygniecenie przez spadające lub zawieszone drzewo, uderzenie łamiącymi się gałęziami, skaleczenia i amputacje spowodowane łańcuchem, wibracje przenoszone przez piłę, hałas piły łańcuchowej oraz upadki na nierównym podłożu leśnym. Szczególnie niebezpieczne są drzewostany zniszczone przez burzę, w których występują wywrócone i złamane drzewa (wywroty i złomy), ponieważ drewno jest napięte i zachowuje się nieprzewidywalnie podczas cięcia.
Profesjonaliści chronią się na kilku poziomach:
- sprzęt ochronny: spodnie i buty odporne na przecięcia, kask z osłoną twarzy i nausznikami oraz rękawice,
- technika: zaplanowany kierunek ścinki, prawidłowe nacięcie i zawias, drogi ewakuacyjne oczyszczone przed cięciem oraz kliny zamiast użycia siły,
- praca zespołowa: wielu pracodawców poszukuje dwu- lub trzyosobowych ekip, aby nikt nie ścinał drzew samotnie, a pomoc była pod ręką,
- badania lekarskie: regularne badania medycyny pracy pozwalają wcześnie wykryć problemy ze słuchem i krążeniem.
Długoterminowe zagrożenie jest mniej widoczne niż wypadek. Wieloletnie narażenie na wibracje może prowadzić do choroby wibracyjnej, która wpływa na ręce i krążenie, a ciągły hałas uszkadza słuch. Podnoszenie ciężarów i praca w pozycji zgiętej również powodują zużycie kręgosłupa, dlatego wielu drwali zmienia zawód w wieku czterdziestu lub pięćdziesięciu lat.
Pory roku, pogoda i dzień pracy
Prace leśne trwają przez cały rok. Wycinka trwa jesienią i zimą, a wiosną i latem przeprowadza się sadzenie, koszenie i oczyszczanie drzewostanu. Zaczyna się wcześnie, pracuje się w deszczu, mrozie i upale, a lunch je się w drzewostanie. Silny wiatr i słaba widoczność wstrzymują wycinkę ze względów bezpieczeństwa, co oznacza również utratę zarobków w systemie wynagrodzenia akordowego.
Popyt gwałtownie rośnie po burzach. Kiedy wiatr powala drzewa na rozległych obszarach, ich usuwanie staje się pilne, a wykonawcy przez wiele miesięcy poszukują dodatkowych drwali. Jest to również najbardziej niebezpieczna praca w tej branży, więc dodatkowe pieniądze wiążą się z dodatkowym ryzykiem.
Ile zarabia drwal?
Początkujący lub pracownik leśny zajmujący się głównie sadzeniem i koszeniem zazwyczaj zarabia kwotę zbliżoną do krajowej płacy minimalnej. Doświadczony drwal wynagradzany akordowo w wydajnych drzewostanach może zarobić powyżej średniej krajowej, zwłaszcza podczas zimowego pozyskiwania drewna. Wynagrodzenie godzinowe jest bardziej przewidywalne, ale rzadko tak wysokie jak w dobrym miesiącu przy wynagrodzeniu akordowym.
Co wpływa na wysokość wynagrodzenia w tej branży:
- wynagrodzenie akordowe lub stawka godzinowa: w systemie akordowym zarabia się w zależności od ilości pozyskanego drewna, więc bezpośrednio liczą się szybkość, umiejętności i warunki panujące w drzewostanie,
- umowa: niektórzy zleceniodawcy oferują umowę o pracę, inni umowę zlecenie lub umowę o świadczenie usług, co ma wpływ na ubezpieczenie społeczne i płatny urlop,
- kwalifikacje: certyfikat ZSK, prawo jazdy oraz umiejętność obsługi ciągnika lub skiddera sprawiają, że jesteś bardziej przydatny dla zleceniodawcy,
- podróże: praca poza miejscem zamieszkania z zapewnionym zakwaterowaniem zazwyczaj zapewnia wyższe wynagrodzenie niż praca lokalna,
- własna piła: niektórzy zleceniodawcy płacą więcej drwalom, którzy przywożą i dbają o swój własny sprzęt.
Zanim wybierzesz między umową zlecenia rozliczaną godzinowo a umową o pracę, porównaj, ile w każdym przypadku pozostaje Ci po opłaceniu podatków i składek, korzystając z [LINK: kalkulatora wynagrodzenia brutto i netto].
Ścieżki kariery: od piły łańcuchowej do harwesteru
Mechanizacja zmienia tę branżę. Harwestery i forwerdery wykonują obecnie znaczną część pracy na dużych wycinkach, a wykonawcy poszukują operatorów tych maszyn równie często, jak operatorów pił łańcuchowych. Przejście od piły do kabiny jest najbardziej naturalnym awansem: praca jest znacznie mniej wyczerpująca fizycznie, a wynagrodzenie zazwyczaj wyższe. Ręczne ścinanie pozostaje konieczne podczas przerzedzania, na stromych zboczach, w drzewostanach liściastych oraz wszędzie tam, gdzie maszyna spowodowałaby zbyt duże szkody.
Inne ścieżki kariery to zrywka drewna ciągnikiem, praca jako brygadzista, prowadzenie własnej firmy ZUL i udział w przetargach okręgów leśnych lub przejście do arborystyki, gdzie certyfikowani arboryści zajmują się drzewami w miastach. Doświadczenie w pracy w lesie pomaga również w zatrudnieniu w zespołach zajmujących się oczyszczaniem terenów pod inwestycje infrastrukturalne oraz w miejskich służbach zieleni. Jeśli przygotowujesz podanie o pracę w którejkolwiek z tych dziedzin, zapoznaj się z [LINK: jak napisać CV do pracy fizycznej].
Kto nie powinien zostać drwalem?
Nie jest to praca dla osób z problemami z kręgosłupem, stawami lub krążeniem, ani dla tych, którzy mają trudności z przestrzeganiem rutynowych procedur bezpieczeństwa. Jedna chwila niecierpliwości przy obsłudze piły łańcuchowej może kosztować utratę kończyny lub życia. Nie jest to również zajęcie dla osób, które potrzebują stałego miejsca pracy blisko domu i przewidywalnych godzin pracy.
Praca ta jest odpowiednia dla osób silnych fizycznie, spokojnych, lubiących pracę na świeżym powietrzu i potrafiących ocenić drzewo przed jego ścięciem. Jeśli szukasz precyzyjnej pracy fizycznej, ale w pomieszczeniu i w pozycji siedzącej, na drugim końcu spektrum zawodów znajduje się warsztat zegarmistrza. Praca w lesie czasami krzyżuje się również z ochroną dziedzictwa kulturowego: wycinka na terenie wpisanym do rejestru zabytków, takim jak ukryte w lesie grodzisko, wymaga zgody wojewódzkiego konserwatora zabytków, a w procesie tym może brać udział archeolog.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące drwali
Jak uzyskać uprawnienia do obsługi piły łańcuchowej?
Kandydat musi mieć ukończone 18 lat, posiadać zaświadczenie od lekarza medycyny pracy oraz ukończyć kurs dla operatorów pił łańcuchowych obejmujący teorię i praktyczne ćwiczenia z wycinki drzew. Od 2025 r. można również uzyskać kwalifikację ZSK „Pozyskiwanie drewna pilarką łańcuchową” poprzez zdanie egzaminu przed komisją weryfikacyjną. Lasy Państwowe ogłosiły, że będą wymagać tego certyfikatu na terenie swoich lasów.
Jak długo ważny jest certyfikat drwala ZSK?
Certyfikat kwalifikacji „Pozyskiwanie drewna pilarką łańcuchową” jest ważny przez sześć lat od daty wydania. Aby go zachować, przed upływem terminu ważności należy ponownie zdać egzamin walidacyjny. Kandydaci muszą mieć co najmniej 18 lat, posiadać zaświadczenie lekarskie oraz ukończyć kurs pierwszej pomocy trwający co najmniej osiem godzin w ciągu ostatnich pięciu lat.
Czy do pracy jako drwal potrzebne jest wykształcenie?
Wymagania dotyczące wykształcenia są niewielkie: wystarczają kursy, a wielu pracodawców akceptuje wykształcenie podstawowe. Liczy się kurs obsługi piły łańcuchowej lub certyfikat, zaświadczenie lekarskie oraz doświadczenie praktyczne. Niektóre ogłoszenia wymagają wykształcenia zawodowego w zakresie leśnictwa lub kilkuletniego doświadczenia, a najszersze przygotowanie zapewnia technikum leśne.
Kto zatrudnia drwali?
Głównie zakłady usług leśnych – prywatni wykonawcy, którzy wygrywają przetargi ogłaszane przez nadleśnictwa Lasów Państwowych na wycinkę, zrywkę i pielęgnację lasów. Drwale pracują również dla miejskich przedsiębiorstw zajmujących się terenami zielonymi, firm zajmujących się pielęgnacją drzew, przedsiębiorstw przygotowujących tereny pod infrastrukturę oraz prywatnych właścicieli lasów. Wielu wykonawców oferuje pracę poza miejscem zamieszkania wraz z zakwaterowaniem.
Czy praca drwala jest niebezpieczna?
Tak, jest to jedna z najbardziej niebezpiecznych profesji. Główne zagrożenia to spadające lub zawieszone drzewa, łamiące się gałęzie, skaleczenia piłą łańcuchową, wibracje, hałas oraz upadki na nierównym podłożu. Sprzęt ochronny, prawidłowa technika ścinki, praca w zespole oraz regularne badania lekarskie zmniejszają ryzyko, ale nie są w stanie go całkowicie wyeliminować, zwłaszcza podczas oczyszczania drzewostanów zniszczonych przez burzę.