Inżynier produkcji: rola, umiejętności i kariera
Inżynier produkcji (w języku polskim: inżynier produkcji lub inżynier organizacji produkcji) dba o to, by fabryka wytwarzała odpowiednią ilość produktów na czas, wykorzystując dostępnych pracowników i maszyny. Zamiast regulować pojedynczą maszynę, projektuje się cały przepływ produkcji: układ hali, czas taktu, obsadę personalną i standardy pracy. Typową ścieżką kariery jest dyplom inżynierski, często w zakresie zarządzania i inżynierii produkcji.
Czym zajmuje się inżynier produkcji i czym różni się od inżyniera procesowego?
Najłatwiej zrozumieć tę rolę, przyglądając się pytaniom, na które odpowiadasz: ilu operatorów potrzebuje ta linia, aby zrealizować wielkość produkcji w następnym kwartale, gdzie powinna stanąć nowa prasa, aby wózki widłowe nie krzyżowały się w obszarze montażu oraz dlaczego linia nr 3 osiąga tylko część planowanej wydajności, skoro wszystkie maszyny na niej działają prawidłowo? Inżynier produkcji patrzy na system, a nie na pojedynczy proces.
Inżynier procesowy zastanawia się, jak prawidłowo wykonać daną część: jakie parametry, jakie narzędzie, jaka metoda kontroli. Inżynier produkcji zastanawia się, jak wyprodukować wystarczającą liczbę części przy użyciu dostępnych zasobów: jaka sekwencja, jaki układ, jaki model zmianowy. W dużych zakładach obaj pracują w tym samym dziale inżynieryjnym i zajmują się tymi samymi problemami, podchodząc do nich z różnych stron. W mniejszych polskich firmach jedna osoba często zajmuje się obiema dziedzinami, a w ogłoszeniu o pracę stanowisko to określa się po prostu jako inżynier produkcji.
Międzynarodowe koncerny działające również stosują angielski tytuł inżynier przemysłowy w odniesieniu do tego stanowiska, zwłaszcza gdy nacisk kładziony jest na badania czasu pracy i wydajność. Oficjalna klasyfikacja KZiS wymienia ją jako 214102 Inżynier organizacji i planowania produkcji, obok pozycji 214101 Inżynier normowania pracy (work measurement engineer), która obejmuje aspekt badań czasowych w tym samym obszarze.
Obowiązki, które można znaleźć w polskich ogłoszeniach o pracę
Przeczytaj dwadzieścia ofert pracy dla inżyniera produkcji, a zobaczysz te same obowiązki, przy czym nacisk zależy od tego, czy zakład prowadzi produkcję masową, czy małe serie:
- Planowanie wydajności: przekształcanie prognoz sprzedaży w godziny pracy maszyn, zmiany i liczbę pracowników oraz wczesne sygnalizowanie, kiedy zakład nie będzie w stanie sprostać zapotrzebowaniu.
- Równoważenie linii produkcyjnej: podział pracy montażowej między stanowiska tak, aby każde z nich mieściło się w czasie taktu i żaden operator nie czekał na innego.
- Projektowanie układu zakładu: rozmieszczanie maszyn, regałów i ścieżek przepływu materiałów, zazwyczaj rysowane w programie AutoCAD, czasami najpierw testowane w oprogramowaniu symulacyjnym.
- Standardy pracy i normy czasowe: pomiar czasu operacji (chronometraż), sporządzanie standardowych kart pracy oraz ustalanie norm wykorzystywanych przez system ERP do planowania i kalkulacji kosztów.
- Analiza wydajności: monitorowanie wskaźnika OEE, przestojów, czasu przezbrojenia i wydajności pracy, a następnie realizacja projektów mających na celu ich poprawę.
- Uruchamianie nowych linii produkcyjnych i przenoszenie produkcji: przenoszenie produkcji między zakładami lub halami, co jest powszechne w Polsce, ponieważ wiele koncernów przenosi tu produkcję z Europy Zachodniej.
- Szacowanie kosztów: podawanie czasów cyklu i nakładu pracy, których potrzebuje zespół sprzedaży do sporządzenia oferty na nowy produkt.
Wspólnym mianownikiem jest przekładanie danych. Inżynier produkcji przekształca dane biznesowe (wielkość, cena, termin dostawy) w konkretne rozwiązania na hali produkcyjnej, a następnie ponownie w dane liczbowe, na podstawie których kierownictwo może podejmować decyzje.
Metody, z których inżynier produkcji korzysta co tydzień
Lean manufacturing to codzienny język tej pracy, a rekruterzy sprawdzają tę wiedzę podczas rozmów kwalifikacyjnych. Powinieneś umieć wyjaśnić każde z tych pojęć na przykładzie z prawdziwej linii produkcyjnej, a nie tylko je zdefiniować:
- Czas taktu: tempo dyktowane popytem klientów. Od tego zaczynają się wszystkie decyzje dotyczące zrównoważenia produkcji i obsady personalnej.
- OEE: dostępność pomnożona przez wydajność i jakość. Wiedza o tym, który z tych trzech czynników obniża wynik, wskazuje, gdzie należy szukać przyczyny.
- VSM (mapowanie strumienia wartości): przedstawienie całego przepływu materiałów i informacji w celu zidentyfikowania czasów oczekiwania i nadmiernych zapasów.
- SMED: skracanie czasów przezbrojenia, kluczowe w zakładach produkujących wiele wariantów w małych partiach.
- Standardowa praca i 5S: określenie najlepszego znanego sposobu wykonania zadania oraz utrzymanie porządku w miejscu pracy na poziomie pozwalającym na jego stosowanie.
- Kanban i supermarkety: dostarczanie materiałów na linię produkcyjną zgodnie z rzeczywistym zużyciem, a nie zgodnie z planem.
- Pomiar pracy: badania czasu przy użyciu stopera oraz systemy oparte na z góry ustalonych czasach, takie jak MTM, których niektórzy duzi producenci wymagają od osób na stanowiskach inżynierii przemysłowej.
Jeśli chodzi o oprogramowanie, pracodawcy oczekują zaawansowanej znajomości programu Excel (tabele przestawne, funkcje wyszukiwania, często VBA), programu AutoCAD do projektowania układów, znajomości zakładowego systemu ERP (w ogłoszeniach najczęściej pojawia się nazwa SAP, zwłaszcza moduł planowania produkcji) oraz danych z systemu MES. Coraz częściej jako atut wymieniane jest oprogramowanie Power BI. Większe zakłady wykorzystują narzędzia do symulacji zdarzeń dyskretnych w celu przetestowania układu, zanim ktokolwiek przeniesie maszynę.
Jak zostać inżynierem produkcji?
Stanowisko to nie jest regulowane. Nie ma licencji, egzaminu ani członkostwa w izbie zawodowej, więc wymagania wynikają wyłącznie z oczekiwań pracodawców, a niemal wszyscy z nich wymagają ukończonych studiów technicznych.
Kierunek studiów najlepiej odpowiadający temu stanowisku to zarządzanie i inżynieria produkcji, oferowany przez większość polskich uczelni technicznych. Łączy on inżynierię produkcji z zarządzaniem i ekonomią, co stanowi dokładnie takie połączenie, jakiego wymaga ta rola. Regularnie zatrudniani są również absolwenci kierunków takich jak mechanika i budowa maszyn, mechatronika, automatyka i robotyka czy logistyka, zwłaszcza jeśli odbywali praktyki na hali produkcyjnej.
Typowe ścieżki kariery:
- Staż lub program praktyk w zakładzie produkcyjnym na ostatnim roku studiów, a następnie stanowisko młodszego inżyniera produkcji lub młodszego inżyniera przemysłowego.
- Z działu planowania lub logistyki: planiści produkcji i specjaliści ds. logistyki wewnętrznej znają już przebieg procesów i często przechodzą na stanowiska inżynierskie.
- Z hali produkcyjnej: kierownik zmiany lub technik z dyplomem uzyskanym w trybie niestacjonarnym (studia niestacjonarne) wnosi wiarygodność, której brakuje absolwentom.
Zazwyczaj potrzeba kilku lat, zanim powierzono ci samodzielne zaprojektowanie nowej linii produkcyjnej lub przeniesienie zakładu. Wcześniej zajmujesz się równoważeniem, badaniami czasu pracy i mniejszymi zmianami w układzie zakładu.
Na co zwracają uwagę pracodawcy podczas rekrutacji?
Rozmowy kwalifikacyjne na stanowisko inżyniera produkcji często obejmują zadanie praktyczne. Kandydat może otrzymać listę operacji wraz z czasami ich trwania i wielkością zapotrzebowania, a następnie zostać poproszony o obliczenie czasu taktu i liczby stanowisk, lub otrzymać szkic hali i pytanie o lokalizację wąskiego gardła. Niektóre firmy proszą kandydatów o przejście rzeczywistej linii produkcyjnej i wymienienie zauważonych marnotrawstw.
Osoby odpowiedzialne za rekrutację zwracają również uwagę na dowody osiągniętych wyników w Twoim CV. Sformułowanie „Brałem udział w projektach Lean” niewiele mówi; natomiast „zrównoważyłem linię montażową i usunąłem jedno stanowisko” lub „skróciłem czas przezbrojenia na dwóch prasach” pokazuje, że potrafisz osiągać konkretne rezultaty. Jeśli przygotowujesz swoją aplikację, nasz przewodnik po pisaniu CV pokazuje, jak opisywać projekty z mierzalnymi wynikami.
W niemal każdym międzynarodowym zakładzie wymagana jest znajomość języka angielskiego, przynajmniej w zakresie sporządzania raportów i rozmów telefonicznych z grupą. W ogłoszeniach o pracę obejmujących kilka lokalizacji pojawia się wymóg posiadania prawa jazdy kategorii B.
Ile zarabia inżynier produkcji?
Wynagrodzenie początkowe młodszego inżyniera produkcji w dużym zakładzie zazwyczaj przekracza krajową płacę minimalną i jest zbliżone do średniej krajowej lub nieco niższe od niej. Wraz z przejęciem samodzielnej odpowiedzialności za linie produkcyjne lub wprowadzanie nowych produktów na rynek zarobki wzrastają powyżej średniej krajowej, a starsi inżynierowie przemysłowi lub kierownicy ds. inżynierii w dużych grupach zarabiają znacznie powyżej tej średniej.
Najważniejsze czynniki:
- Branża: motoryzacja, lotnictwo, elektronika i przemysł maszynowy oferują lepsze wynagrodzenia niż przemysł spożywczy, meblarski czy tekstylny.
- Wielkość i struktura własnościowa zakładu: międzynarodowe koncerny dysponujące dużymi działami inżynieryjnymi oferują wyższe wynagrodzenia niż mali polscy producenci, gdzie zakres obowiązków jest szerszy, ale mniej wyspecjalizowany.
- Region: w ośrodkach przemysłowych, takich jak Wrocław, Poznań, aglomeracja śląska i okolice Krakowa, panuje większa konkurencja o inżynierów.
- Doświadczenie w uruchamianiu i przenoszeniu linii produkcyjnych: inżynierowie, którzy przenieśli lub uruchomili całą linię produkcyjną, są rzadkością i otrzymują wyższe wynagrodzenie.
- Języki: znajomość języka niemieckiego stanowi prawdziwą zaletę w zakładach należących do niemieckich koncernów.
Warunki pracy: biuro, hala produkcyjna i terminy
Inżynier produkcji zazwyczaj pracuje na jednej zmianie dziennej, spędzając część dnia przy biurku w biurze inżynierskim, a znaczną część na hali produkcyjnej. Środki ochrony indywidualnej są tam standardem. W przeciwieństwie do personelu utrzymania ruchu rzadko pracuje się na nocnych zmianach, ale może zaistnieć konieczność przyjścia w nocy w celu koordynacji pracy na wszystkich zmianach lub wsparcia relokacji w weekend.
Presja wynika z planowania. Gdy dział sprzedaży potwierdza wyższe wolumeny, to właśnie ty musisz wykazać, w jaki sposób zakład je zrealizuje, a gdy produkcja nie spełnia oczekiwań, kierownictwo zapyta cię o przyczyny. Przeprowadzki i uruchomienia nowych linii produkcyjnych to najbardziej pracowite okresy, często wiążące się z podróżami do zakładu, który przekazuje produkcję.
Inżynieria produkcji to również praca z ludźmi. Każda wprowadzona przez Ciebie zmiana wpływa na codzienną pracę innych osób. Operatorzy, z którymi nie skonsultowano się, znajdą sposoby, by udowodnić, że nowy standard się nie sprawdza.
Błędy, które często popełniają początkujący inżynierowie produkcji
Pierwszym z nich jest większe zaufanie do systemu niż do pracowników na hali. Normy czasowe w systemie ERP mogą być nieaktualne od lat, a układ zaprojektowany bez przejścia trasy wraz z operatorem wózka widłowego zawiedzie już pierwszego dnia. Doświadczeni inżynierowie sprawdzają każdą liczbę na linii produkcyjnej przed opracowaniem planu na jej podstawie.
Drugim błędem jest optymalizacja jednego stanowiska kosztem całego przepływu. Zwiększenie prędkości najszybszej maszyny powoduje jedynie wzrost zapasów przed wąskim gardłem. Trzecim błędem jest traktowanie standardowej pracy jako formalności: jeśli operatorzy nie brali udziału w jej opracowaniu, standard ten będzie istnieć jedynie w segregatorze.
Ścieżka kariery i powiązane stanowiska
Stanowisko inżyniera produkcji jest jednym z najczęstszych punktów wyjścia do kariery menedżerskiej w polskim przemyśle wytwórczym. Typowa ścieżka prowadzi od stanowiska młodszego inżyniera produkcji, przez inżyniera produkcji, starszego lub głównego inżyniera, a następnie do kierownika obszaru, kierownika produkcji i dyrektora zakładu. Ponieważ już teraz zajmujesz się wydajnością, kosztami i ludźmi, przejście do kadry kierowniczej wydaje się naturalne.
Równie powszechne są zmiany na pozycje równoległe:
- Ciągłe doskonalenie: specjalista ds. Lean, kierownik ds. ciągłego doskonalenia, stanowiska związane z doskonałością operacyjną na poziomie grupy.
- Łańcuch dostaw i planowanie: kierownik ds. planowania produkcji, stanowiska związane z S&OP.
- Zarządzanie projektami: kierownik ds. wprowadzania nowych produktów lub rozbudowy zakładów.
- Projektowanie techniczne: inżynierowie, którzy lubią zajmować się układami przestrzennymi, często przechodzą do planowania zakładów produkcyjnych lub projektowania CAD urządzeń produkcyjnych.
Jeśli porównujesz tę ścieżkę kariery z rolami bardziej związanymi z jakością, zwróć uwagę na zawód inżyniera ds. jakości, który wykorzystuje wiele tych samych narzędzi, ale skupia się na produkcie, a nie na przepływie
Często zadawane pytania
Jakie kwalifikacje są potrzebne, aby zostać inżynierem produkcji?
Polscy pracodawcy niemal zawsze wymagają wykształcenia technicznego, najczęściej w zakresie zarządzania i inżynierii produkcji, mechaniki i budowy maszyn lub mechatroniki. Zawód ten nie jest regulowany, więc nie jest wymagana żadna licencja. O sukcesie w rekrutacji decyduje praktyczna znajomość narzędzi Lean, programu Excel i AutoCAD, a także staże lub doświadczenie zawodowe zdobyte w prawdziwym zakładzie produkcyjnym.
Czy inżynier produkcji to to samo, co inżynier przemysłowy?
W Polsce te dwa tytuły w dużej mierze się pokrywają. Firmy międzynarodowe używają nazwy „inżynier przemysłowy” w odniesieniu do stanowisk skupiających się na badaniach czasowych, równoważeniu linii produkcyjnych i wydajności, podczas gdy polskie firmy częściej posługują się nazwami „inżynier produkcji” lub „inżynier organizacji produkcji”. Zawsze należy zapoznać się z listą obowiązków, ponieważ niektóre ogłoszenia pod jednym lub drugim tytułem dotyczą w rzeczywistości stanowisk związanych z procesami lub konserwacją.
Czy inżynieria produkcji to dobra ścieżka kariery?
Jest to jedna z bardziej wszechstronnych ścieżek kariery inżynierskiej w polskim przemyśle wytwórczym. Już na wczesnym etapie zdobywa się wiedzę na temat kosztów, wydajności i zarządzania personelem, co otwiera drzwi do kariery w zarządzaniu produkcją, ciągłym doskonaleniu i łańcuchu dostaw. Minusem jest stała presja na wyniki oraz konieczność przekonywania pracowników do zmiany sposobu pracy.
Czy inżynier produkcji pracuje na zmiany?
Zazwyczaj nie. Większość inżynierów produkcji pracuje na jednej zmianie dziennej, od poniedziałku do piątku. Sporadycznie konieczne są wizyty nocne w celu obserwacji innych zmian lub wsparcia przy zmianach na linii produkcyjnej, a przeniesienia lub uruchomienia nowych linii mogą wiązać się z pracą w weekendy. Zakłady działające przez całą dobę czasami włączają inżynierów do harmonogramu dyżurów na wypadek poważnych przestojów.
Od czego zaczyna młodszy inżynier produkcji?
Typowe początkowe zadania to badania czasu pracy, aktualizacja standardowych arkuszy roboczych, gromadzenie danych dotyczących wskaźnika OEE i przestojów oraz przygotowywanie niewielkich zmian układu linii produkcyjnej w programie AutoCAD. Młodsi inżynierowie uczestniczą również w warsztatach kaizen prowadzonych przez starszych inżynierów. Odpowiedzialność za pełne zrównoważenie linii produkcyjnej lub zaprojektowanie nowego układu linii zwykle przypada po pierwszym lub drugim roku pracy.