Doula: szkolenia, certyfikacja i zarobki
Doula to osoba niebędąca pracownikiem medycznym, która wspiera kobietę emocjonalnie i fizycznie w czasie ciąży, porodu oraz w pierwszych tygodniach po porodzie. Zawód ten ma swój własny kod KZiS (532906), ale nie wymaga państwowej licencji. Większość z nich odbywa szkolenia w Stowarzyszeniu Doula w Polsce, pracuje na własny rachunek i pozostaje w gotowości w okresie zbliżającym się terminu porodu każdej klientki.
Czym właściwie zajmuje się doula?
Praca ta składa się z trzech etapów, a sam poród jest tylko etapem środkowym.
Przed porodem spotyka się z klientką, zazwyczaj w domu, dwa lub trzy razy. Razem omawiają obawy i oczekiwania, przygotowują plan porodu, porównują szpitale i ustalają, co kobieta chce przekazać personelowi. Często dołącza do nich partner, który uczy się, jak pomagać, zamiast stać w kącie sali porodowej, czując się bezużytecznym.
Podczas porodu doula jest obecna nieprzerwanie, tak długo, jak to konieczne. W praktyce oznacza to sugerowanie pozycji, wspólne oddychanie podczas skurczów, masaż, ciepłe okłady, podawanie wody i posiłków, zapewnienie świeżego powietrza w sali oraz uspokajający głos o trzeciej nad ranem. Oznacza to również pomaganie kobiecie w wyrażaniu jej własnych życzeń wobec położnej i lekarza, tak aby to ona pozostawała osobą podejmującą decyzje.
Po porodzie odwiedza matkę raz lub dwa razy w okresie poporodowym. Wysłuchuje relacji z porodu, pomaga w pierwszych dniach w domu, zapewnia podstawowe wsparcie w zakresie karmienia piersią oraz rozpoznaje, kiedy konieczna jest pomoc specjalisty, np. konsultanta laktacyjnego, położnej lub psychologa. Niektóre doule specjalizują się w tym etapie i oferują wyłącznie wsparcie poporodowe.
Czego doula nie robi?
Ta granica określa zakres zawodu, a szpitale ściśle jej przestrzegają. Nie:
- nie wykonuje żadnych zabiegów medycznych, w tym badań wewnętrznych ani sprawdzania rozwarcia,
- nie interpretuje odczytów KTG ani wyników badań,
- nie udziela porad medycznych ani nie zaleca leków,
- nie podejmuje decyzji za kobietę ani nie rozmawia z personelem w jej imieniu.
Wszystko, co dotyczy kwestii medycznych, należy do położnej (położna) i lekarza. Dobra doula to osoba, którą zespół sali porodowej chętnie widzi, ponieważ pomaga kobiecie zachować spokój i nie kwestionuje decyzji klinicznych. Stowarzyszenie określa te standardy w swoim kodeksie etycznym (Kodeks Etyczny Douli), a jego członkowie posiadają wydaną przez nie legitymację.
Czy zawód douli jest uznawany?
Tak, w sensie klasyfikacyjnym. KZiS (Klasyfikacja zawodów i specjalności) wymienia ten zawód jako „Asystentka kobiety w czasie ciąży i porodu (doula)”, kod 532906, w grupie pracowników opieki osobistej w służbie zdrowia. Kod ten stosuje się na przykład przy rejestracji w systemie ubezpieczeń społecznych.
Nie, w sensie regulacyjnym. Nie ma ustawy regulującej tę pracę, nie jest wymagane wykształcenie ani egzamin państwowy. Każdy może posługiwać się tym tytułem, więc selekcję przeprowadza rynek: klientki pytają o przeszkolenie, certyfikaty i doświadczenie, a szpitale zwracają uwagę na to, czy doula zna swoją rolę.
Dostęp do sali porodowej wynika z praw klientek. Standard opieki okołoporodowej, określony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej, daje kobiecie prawo do obecności wybranej przez nią osoby. Tą osobą może być doula. To, czy może ona przebywać na sali porodowej razem z partnerem, zależy od wewnętrznych zasad szpitala, dlatego sprawdzenie ich z wyprzedzeniem jest częścią pracy.
Jak zostać doulą?
Najbardziej uznaną ścieżką jest Stowarzyszenie Doula w Polsce, które istnieje od 2011 roku, szkoli początkujące doule i prowadzi jedyny powszechnie znany proces certyfikacji. Składa się on z trzech poziomów:
- Doula po ukończeniu szkolenia podstawowego. Stowarzyszenie poleca swoją Akademię Wsparcia Okołoporodowego (AWO): dziewięć dwudniowych sesji weekendowych prowadzonych przez doświadczonych praktyków. Tematyka obejmuje fizjologię ciąży i porodu, niefarmakologiczne metody łagodzenia bólu, prawo okołoporodowe oraz prowadzenie własnej działalności. Ukończenie szkolenia umożliwia przystąpienie do stowarzyszenia.
- W trakcie procesu certyfikacji. Członkini stowarzyszenia rozpoczyna staż certyfikacyjny pod okiem doświadczonej opiekunki stażu, wykonując zestaw zadań, uczestnicząc w porodach i dokumentując je. Staż trwa co najmniej rok, a nie dłużej niż dwa lata.
- Certyfikowana doula. Po zakończeniu stażu kandydatka zdaje egzamin przed komisją certyfikacyjną stowarzyszenia (Komisja Certyfikacyjna).
Kursy prowadzą również inni organizatorzy, w tym prywatne uczelnie medyczne w ramach kursów zawodowych. Przed dokonaniem płatności należy sprawdzić trzy rzeczy: ile godzin zajmują zajęcia praktyczne, a ile wykłady, czy kurs obejmuje zagadnienia prawa okołoporodowego oraz granice współpracy z personelem medycznym, a także czy jego absolwenci mogą ubiegać się o certyfikację. Certyfikat nie jest wymogiem prawnym, ale na rynku pozbawionym regulacji stanowi najsilniejszy sygnał jakości, jaki klient może zweryfikować.
Jak naprawdę wygląda życie zawodowe?
Cechą charakterystyczną tej pracy jest dyżur. Zazwyczaj dyżur rozpoczyna się na kilka tygodni przed terminem porodu i wymaga pozostawania w gotowości przez całą dobę aż do momentu narodzin dziecka. Porody nie trzymają się harmonogramu: wezwanie może nadejść w Wigilię lub w trakcie szkolnego przedstawienia twojego dziecka, a poród może trwać cały dzień.
Dlatego większość z nich przyjmuje tylko kilka porodów miesięcznie i dlatego ta praca wymaga systemu wsparcia: partnera lub rodziny, którzy mogą przejąć opiekę nad dziećmi w ciągu godziny od powiadomienia, samochodu lub niezawodnego środka transportu, a często także kolegi, który zastępuje w sytuacji, gdy dwie klientki zaczynają rodzić w tym samym czasie. Właśnie z tego powodu wiele osób pracuje w parach.
Pozostała część pracy jest mniej dramatyczna: spotkania przygotowawcze, wizyty poporodowe, wieczorne wiadomości od zaniepokojonych klientek, czas dojazdu, notatki. Większość oferuje pakiety obejmujące określoną liczbę spotkań, dostępność na wezwanie, wizyty podczas porodu i w okresie poporodowym.
Ile zarabia doula?
Wynagrodzenie otrzymuje się za każdą klientkę, a nie miesięcznie, więc dochód zależy od tego, ile porodów realistycznie można obsłużyć i ile kosztuje dany pakiet. Dla większości praktykujących jest to dochód dodatkowy, często poniżej krajowej płacy minimalnej w ujęciu średniorocznym, zwłaszcza na początku, kiedy budujesz bazę klientów i pracujesz jako stażystka. Doświadczone, certyfikowane praktykujące w dużych miastach, z stałym napływem poleceń i dodatkowymi usługami, mogą osiągnąć średnią krajową lub ją przekroczyć.
Czynniki zwiększające dochody: certyfikaty i rekomendacje od położnych, lokalizacja w dużym mieście, dodatkowe usługi, takie jak zajęcia przedporodowe, wsparcie poporodowe lub konsultacje dotyczące noszenia dzieci, a także rozpoznawalna obecność w Internecie. Czynniki zmniejszające dochody: nieopłacane godziny dyżurów, dojazdy, koszty szkoleń, ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej oraz składki na ZUS po zarejestrowaniu działalności gospodarczej. Wiele osób zaczyna od działalności nierejestrowanej (dozwolonej w przypadku niewielkich przychodów), a gdy dochody się ustabilizują, rejestruje jednoosobową działalność gospodarczą. Przed wyborem formy działalności warto dowiedzieć się, jak wygląda rozpoczęcie samozatrudnienia.
Dla kogo jest ta praca, a kto powinien się dobrze zastanowić?
Odpowiednia jest dla osób spokojnych, które potrafią być obecne przez wiele godzin bez potrzeby bycia w centrum uwagi, szanują personel medyczny i potrafią zachować ciszę, gdy jest to potrzebne. Ważna jest wytrzymałość fizyczna: będziesz na nogach, masując i podtrzymując ciężar drugiej osoby przez całą noc.
Zastanów się dwa razy, jeśli twoje własne doświadczenia związane z porodem wciąż są bolesne. Osoby, które nie uporały się ze swoją historią, często przenoszą ją na salę porodową, a każdy trudny poród ponownie ją otwiera. Ta praca nie jest również odpowiednia, jeśli potrzebujesz przewidywalnych godzin pracy lub stałego miesięcznego dochodu, albo jeśli postrzegasz szpitale jako wrogów, a nie partnerów.
Jak radzisz sobie z obciążeniem emocjonalnym?
Osoby towarzyszące przy porodzie są świadkami zarówno pięknych porodów, jak i nagłych cesarskich cięć, traumatycznych porodów oraz strat. Prawdziwym zagrożeniem jest trauma wtórna, podobnie jak chroniczny deficyt snu po serii nocnych porodów. Doświadczeni specjaliści chronią się, ograniczając liczbę klientów w miesiącu, zapewniając sobie okres odpoczynku po każdym porodzie oraz korzystając z superwizji lub grup wsparcia, które stowarzyszenie i jego członkowie organizują w różnych formach.
Wypalenie zawodowe w tym zawodzie wynika zazwyczaj z nadmiernego zaangażowania: odpowiadania na wiadomości o północy, przyjmowania zbyt wielu klientek naraz, traktowania wyniku porodu każdej klientki jako osobistego sukcesu lub porażki. Jasno określone granice w umowie, takie jak godziny odpowiedzi i zakres wsparcia, chronią obie strony.
W jaki sposób doule znajdują klientki?
Najsilniejszym źródłem pozostają rekomendacje od byłych klientek i położnych. Poza tym większość z nich buduje swoją widoczność w sieci: profil na Instagramie, prosta strona internetowa, czasem blog z praktycznymi artykułami na temat przygotowań do porodu. Jeśli planujesz pisać regularnie, warto przeczytać, w jaki sposób blogerka buduje ruch na stronie i generuje dochody, ponieważ te same zasady dotyczące wyszukiwarek i oznaczania płatnych współprac mają zastosowanie również w Twoim przypadku.
Skuteczna jest również współpraca ze szkołami rodzenia, lokalnymi targami dla przyszłych rodziców oraz grupami rodzicielskimi. Pamiętaj, że dane klientów, zwłaszcza dotyczące zdrowia, podlegają przepisom RODO (polskiego RODO), więc dbaj o bezpieczeństwo notatek i wiadomości.
Jakie pokrewne zawody warto znać?
Będziesz współpracować z przedstawicielami różnych zawodów i często kierować do nich klientów. Położna to regulowany zawód medyczny wymagający wykształcenia wyższego, a jej zadaniem jest opieka medyczna w okresie ciąży, porodu i połogu. Konsultantka laktacyjna rozwiązuje problemy związane z karmieniem piersią, wykraczające poza podstawowe wsparcie. Psycholog perinatalny pomaga w radzeniu sobie z lękiem i depresją. Fizjoterapeutka uroginekologiczna zajmuje się dnem miednicy oraz bólami pleców związanymi z ciążą; dziedzina ta jest jedną ze specjalizacji dostępnych dla terapeuty manualnego posiadającego uprawnienia fizjoterapeuty.
Niektóre z nich podejmują później studia położnicze, aby zdobyć kompetencje medyczne, podczas gdy inne rozszerzają swoją działalność o edukację przedporodową lub opiekę poporodową. Oba kierunki opierają się na tej samej podstawie: zaufaniu zdobywanego w najbardziej intensywnych dniach życia danej osoby.
Często zadawane pytania: praca jako doula
Czy potrzebuję certyfikatu, aby pracować jako doula?
Żadne prawo tego nie wymaga. Nie jest to zawód regulowany, więc można pracować po ukończeniu dowolnego szkolenia lub nawet bez niego. W praktyce klienci i szpitale ufają osobom, które ukończyły uznany kurs podstawowy oraz, w idealnym przypadku, proces certyfikacyjny stowarzyszenia, obejmujący staż pod okiem mentora i egzamin.
Czy doula może być obecna przy porodzie szpitalnym?
Tak. Zgodnie ze standardami organizacyjnymi opieki okołoporodowej kobieta ma prawo do obecności wybranej przez siebie osoby, którą może być doula. To, czy może ona towarzyszyć kobiecie wraz z partnerem, zależy od wewnętrznych zasad szpitala, dlatego warto zapoznać się z nimi przed porodem.
Jaka jest różnica między doulą a położną?
Położna to licencjonowana pracownica służby zdrowia, która bada, monitoruje przebieg porodu, przyjmuje dziecko na świat i odpowiada za medyczny aspekt opieki. Doula zapewnia ciągłe wsparcie emocjonalne i fizyczne bez wykonywania jakichkolwiek zabiegów medycznych. Te dwie role wzajemnie się uzupełniają, a dobra doula nigdy nie przejmuje zadań położnej.
Jak długo trwa uzyskanie certyfikatu douli?
Podstawowe szkolenie w Akademii Wsparcia Okołoporodowego składa się z dziewięciu sesji weekendowych. Następnie odbywa się staż certyfikacyjny trwający co najmniej rok, a maksymalnie dwa lata, zakończony egzaminem przed komisją certyfikacyjną stowarzyszenia. Realistycznie rzecz biorąc, należy zaplanować łącznie około dwóch do trzech lat.
Czy doula może pracować w pełnym wymiarze godzin?
Niektóre tak, ale dla większości praktykujących jest to praca w niepełnym wymiarze godzin, łączona z innym zatrudnieniem lub z powiązanymi usługami, takimi jak zajęcia przedporodowe. System dyżurów ogranicza liczbę porodów, które jedna osoba może bezpiecznie obsłużyć w ciągu miesiąca, więc dochód z pracy w pełnym wymiarze godzin zazwyczaj wymaga szerszej oferty i silnej lokalnej reputacji.